dshafaghi@ yahoo.com

زمينه و هدف: غذاهای بومی از نظر ارزش غذايی، در دسترس بودن مواد اوليه، تازگی، عاری بودن از  نگهدارنده های شيميايی و همچنين ارزان بودن از بهترين مواد غذايی در مناطق مختلف کشور محسوب می گردند. علاوه بر آن غذاهای بومی حامل پيامهای فرهنگی بوده و نقش بسزايی در افزايش ارتباط نسل ها و حفظ هويت فرهنگی ايفا می کنند.
 اين مطالعه با هدف شناسايي انواع غذاهاي بومي، دلايل عدم استفاده از اين نوع غذاها، ارزش غذايي آنها و همچنين تعيين مواد اوليه و روش پخت غذاهاي بومي در جمعيت تحت پوشش پايگاه تحقيقات جمعيتي شهر گناباد انجام شده است.

روش بررسي: اين مطالعه يک پژوهش کيفی است كه در سال1383 انجام شد. شناسايی غذاهای بومی از طريق مصاحبه و بررسي متون و منابع موجود در مورد غذاهاي بومي صورت گرفت.
ابزار بررسی شامل: فرم مصاحبه، چک ليست مشاهده و ثبت داده ها از طريق يادداشت برداری، ضبط صوت و فيلم برداری بود. نمونه گيري بصورت خوشه اي تصادفي بوده و جهت تجزيه و تحليل داده ها علاوه بر گروه بندي اطلاعات از آمار توصيفي بصورت جداول توزيع فراواني و نمودارها استفاده شده است.
يافته ها: يافته ها نشان داد که 97 نوع غذای بومی در جامعه پژوهش وجود دارد. گروه نانها و غلات - 71 درصد، ميوه ها و سبزي ها  و شير و لبنيات  بيشترين گروههای غذايی اصلی است که در تهيه غذاهای بومی بکار رفته اند.  اکثريت - 52 درصد غذاهای بومی به عنوان نهار و بقيه آنها به عنوان شام و يا صبحانه مصرف می شدند. اکثريت - 77 درصد- غذاهای بومی مصرف معمولی داشتند اما بقيه آنها به منظور استفاده در مراسم و جشنها، درمان بيماري ها و يا در بارداری و زايمان مصرف می شدند.  لبنيات و سبزيجات تازه - 69 درصد، آب آشاميدنی ، ترشی ها ، نوشابه های گازدار و شوری ها - پنج درصد- از بيشترين موادی که همراه غذاهای بومی مصرف می شدند.
خانواده هايي كه غذای بومی مصرف نمی کردند، رايج نبودن غذاها در جامعه فعلی - 82 درصد، عدم آشنايی با طرز تهيه آنها - 78 درصد و عدم دسترسی به مواد اوليه و ابزار لازم - 37 درصد را از علل عدم مصرف اين نوع غذاها بيان نمودند.

نتيجه گيري: اين پژوهش نشان داد روي آوردن به غذاهاي آماده و به اصطلاح مدرن و به فراموشي سپردن غذاهاي سنتي و بومي در هر منطقه يكي از چالش هاي تغذيه مردم ميهن مان در حال حاضر مي باشد و اكثريت خانواده هاي مورد بررسي بدليل رايج نبودن غذاهاي بومي مصرف اين نوع غذاهاي مفيد را رهاكرده اند.

واژه های کليدی: پايگاه تحقيقات جمعيتی، غذای بومی، گناباد