دانش پرستاری: از کلاس درس تا جامعه

شرطی سازی کنشگر

قوانین شکل دهی ‏shaping‏: رفتار مورد نظر را به طور دقیق مشخص می کنیم. ‏رفتار نزدیک به رفتار مورد نظر را تقویت می کنیم. نتایج را باید پایش کنیم. ثبت ‏نتایج بسیار مهم است.‏

محو شدن یا ‏fading‏ تغییر تدریجی محرک است در حالی که پاسخ ثابت است. مثل ‏اینکه به سگ می گوییم بشین و با دست و زور او را می نشانیم اما به تدریج فشار دست خود را کم می کنیم به طوری که با گفتن بشین سگ می نشیند.‏‎ ‎

هم تعمیم داریم و هم تمیز را داریم. این دو مکمل هم هستند. مدل ماشین را تعمیم می ‏دهیم این ماشین مثل اون ماشین است. ‏
‏ تفاوت شکل دهی با محو سازی: در مورد اول پاسخ به طور تدریجی تغییر می کند ‏اما در مورد دوم محر به طور تدریجی تغییر می کند.‏

زنجیره سازی ‏chaining‏: رفتاری که می خواهیم حیوان یا انسان یاد بگیرد اما به ‏صورت زنجیره ای از اطلاعات است. مثل یاددهی الفبا. مثل لباس پوشیدنو مثل ‏خوردن.

کار کردن با کامپیوتر و .... ‏
می تواند به صورت رو به جلو باشد از 0 به 10 اعداد را اموزش میدهیم و یا از اخر ‏به جلو اموزش می دهیم.‏
‏

قوانین: شباهت هر دو برای ایجاد رفتاری که قبلا وجود نداشته است به کار می رود. ما ‏هیچگاه رفتار رو به عقب نداریم.

اصل پریماک The Premack Principle
تقویت گر ممکن است نسبی باشد. موقع گرسنگی غذا یک تقویت قوی است اما وسط ‏غذا خوردن دیگر این طور نیست.‏
انسان یا حیوان کاری را به طور مکرر انجام می دهد مثلا کبوتر دوست دارد به طور ‏مکرر نوک بزند. کاری که برای شما لذت بخش تر است و مجبور به انجام کار ‏دیگری نباشد این تقویت گر است برای شما. هر چیزی می تواند باشد مانند هیچ کاری ‏نکردن یا خوابیدن. تقویت گر هر کس برای خودش مشخص است و کاری است که ‏دوست دارد به طور معمول در اوقات فراغت خود انجام دهد.‏‎ ‎
تقویت کردن نسبی است و تعریف واضحی ندارد. ‏

کاربردهای شرطی سازی کنشی در یادگیری: ‏

هیچ چیزی بهتر از هدف رفتاری مشخص نمی کند که ما از دانشجو چه انتظاری ‏داریم. ‏
استفاده دیگر مورد زیر است:‏

آموزش برنامه ریزی شده. آموزش هایی که با کمک کامپیوتر انجام می شود. ‏

یادگیری موقعی بهتر صورت می گیرد که اطلاعات در گام های کوچک ارائه ‏شود و بازخورد فوری بدهیم. هر گامی پیش نیاز گام بعدی باشد. لذا هدف باید قابل ‏مشاهده و اندازه گیری باشد. دانشجو باید به هر گام پاسخ فعال بدهد. این فرمی از ‏شکل دهی است اموزش به صورت گام به گام است و به دنبال هر مرحله باید ‏تقویت فوری داشته باشیم. هر گامی پیش نیاز گام بعدی است.‏

‏-‏ یادگیری در حد تسلط: استفاده دیگر: ‏Mastery learning‏. هر دانشجو می ‏تواند رفتارهای پیچیده را یاد بگیرد ولی به شرط اینکه به واحدهای کوچک ‏تقسیم شود و ارتباط منطقی داشته باشند. هر فرد مسلط شود به یک رفتار. ‏معیار باید در حد قابل قبول باشد. برای رسیدن به این مرحله باید فعالیت های ‏جبرانی داشته باشد.

اگر به اون سطح نرسیده است اموزش های مجدد داشته ‏باشد. اگر یاد نگرفته دوباره برگردد به اون مرحله قبلی تا اینکه بالاخره به حد ‏تسلط برسد.‏

‏-‏ قراردادهای وابستگی:‏

‏-‏ ‏ استفاده دیگر از شرطی سازی کنشگر است. بین دانش اموز و معلم به وجود ‏می اید. گاهی به این ها قرارداد رفتاری میگویند. بین معلم و دانش اموز. اگر ‏پنج

دقیقه ارام باشی می توانی بری در حیاط بازی کنی. جایی نوشته نشده است ‏اما یک قرارداد رفتاری است

‏-‏ ‏ کسی که چاق است و بیست کیلو اضافه وزن دارد نمی تواند یک جا وزن خود ‏را کم کند اما با خودش قرارداد می گذارد می گوید هر چند کیلو که وزنش کم ‏شود یک کادو برای خود بخرد. معیاز قضاوت مشخص است اگر پنج کیلو کم ‏کنی این کادو را می خری. بنابراین ‏scope ‎‏ کار باید مشخص باشد.

‏‏-‏ تحلیل رفتار کاربردی: استفاده دیگر است. در اموزش زیاد کاربرد ندارد. ‏بیشتر روانشناسی است. اشکالاتی که افراد در رفتار خود دارند ممکن است ‏ناشی از گذشته باشد. پس محیط را به گونه ای تغییر می دهیم تا رفتار مورد ‏نظرمان به وجود بیاید. رفتار مورد نظر و رفتار فعلی را مشخص کرده، ‏مداخله درمانی را مشخص کرده، پایش کنیم و در صورت لزوم تعمیم بدهیم.‏

تنبیه: ارائه یک محرک بد است یا حذف یک محرک خوب است.‏
در تنبیه رفتار را از خزانه رفتاری پاک نمی کنیم. بلکه ان را سرکوب می ‏کنیم. بچه رابطه ‏بین رفتار بد و تنبیه را نمی فهمد. ایا به خاطر اخلاق پدرش است یا رفتار بد ‏پاسخ دیگر کند . گریه می کند برای ‏فرار از تنبیه بدنی. تنبیه توجیه صدمه زدن به ‏بقیه است و توجیه ‏پرخاشگری. یاد می گیرد اگر خوشش نیامد از رفتاری، فرد را ‏تنبیه خودش. بچه ‏باید دریابد ایا به دلیل کار اشتباه بوده است یا چیز دیگری. گاه باعث توجه اطرافیان می ‏شود با تنبیه گاه ما وقت به یک بچه توجه می کنیم و باعث می شود رفتاربیشتر بروز ‏کند. فقط از رفتار ‏نامطلوب اجتناب می کند مانند فرار کردن از امتحان.‏ به جای ‏اینکه یاد بگیرد تا در امتحان نتیجه بد نگیرد. یاد می گیرد یک پاسخ را جایگزین کند. رفتار صحیح را نشان نمی دهد به رفتار مثبت توجه نمی ‏شود. فقط رفتار ‏منفی را حذف می کند. به افراد می گوید چیکار نکنید نمی گوید چیکار بکنید. ‏صدمه روحی و جسمی دارد .‏

‏ اما گاه لازم است. باید تنبیه توسط کسی باشد که روابط خوبی با بچه دارد. باید ‏بلافاصله بعد ‏از رفتار باشد. ‏

تنبیه هایی که با کمتر با ان مخالفت می شود:‏

تایم آوت. فرد را از ان چیزی که دوست دارد ‏محروم می کنیم ‏ به بچه بگوئید برود ‏در اتاقش. محرومش می کنید. ‏

‎ ‎جریمه: کمتر با ان مخالفت می شود. پاداشی را که قبلا به بچه دادیم از بچه دریغ می ‏کنیم. دوچرخه ای که به او قبلا دادید ازش بگیرید و بگوئید فعلا حق ندارید سوار ‏دوچرخه شوید.‏

توبیخ کلامی / غیرکلامی‏: اخم کردن توسط کسی که بچه دوستش دارد. فقط فرد ‏متوجه شود نه سایرین.

‏

‎

رفتارگرایی تئوری یادگیری برای انسان و حیوان است. روی مشاهدات فوکوس ‏دارد. فرایند ذهنی درنظرگرفته نمی شود و یادگیری یک فرایند ذهنی جدید است. ‏شرطی سازی دو نوع اصلی دارد کلاسیک و کنشی.‏
شرطی سازی کلاسیک: ازمایشات پاولوف بود. به سگ ها یاد داد که ترشح بزاق ‏را در پاسخ به سایر محرک های غیر از غذا نیز نشان دهند. در واقع یک پیوند ‏بین محرک و پاسخ به وجود می اید.

‏شرطی سازی کنشگر: اساس ان روی تقویت است. عملی که به صورت ارادی ‏انجام می دهد با تقویتی که انجام می دهیم اون رفتار را تقویت میکنیم . مانند ‏کارهای اسکینر ‏

اثرات:‏

‏ - اهداف رفتاری، - تکنیک های تقویت برای سطوح مختلف، - برنامه های ‏اموزشی: تقسیم محتوای اموزشی به قسمت های کوچک تا فرد بهتر یاد بگیرد. ‏از یافته هایی است که به دنبال تئوری های رفتار گرایی ایجاد شد. ‏
‏- مستری لرنینگ: تا فرد در یک بخش از محتوایی مسلط نشود به سطح بالاتر اجازه ‏ورود ندارد

‏‏- قرارداد وابستگی: بین معلم و شاگرد بسته می شود و فرد به یک سری اهداف خاص ‏رسید ترغیب می شود یادگیری خود را گسترش بدهد و بیشتر به جلو ببرد.‏

محدودیت های رفتارگرایی/ چیزهایی که رفتارگرایی نمی تواند آنها را توضیح دهد:‏

شرطی سازی یک سری رفتارها را نمی تواند توجیه کند: یکی از انها بیزاری از مزه ‏است. اگر پرنده ای پروانه مسمومی را بخورد یاد می گیرد دیگر نباید این را بخورد. ‏

خیلی زود و آسان یاد گرفته می شود و مقاوم به خاموشی است. خصوصیت دیگر این ‏است که محدودیت های بیولوژیک دارد. برای مثال اگر به آبی طعم خاص بدهیم و ‏رنگ آن را آبی کنیم و این آب را به هم موش و هم به بلدرچین بدهیم موش دفعه ‏بعدی به آب طعم دار و بلدرچین به آبی که به رنگ آبی است حساس می شود. هر ‏حیوانی به ویژگی خاصی توجه دارد که خیلی با شرطی سازی کلاسیک جور در نمی ‏آید و حتی شرطی سازی کنشگر. ‏
در شرطی سازی کلاسیک سعی می شود محرک غیرشرطی را با محرک همزمان یا ‏نزدیک به هم ارائه دهیم ولی در اینجا همزمانی وجود ندارد. همچنین ویژگی های

‏فیزیولوژیک.‏
Blocking:
‏ مورد دیگر که با شرطی سازی قابل توجیه نیست بلوک کردن است . یعنی شرطی ‏سازی به دلیل شرطی سازی قبلی متوقف شده غیر ممکن و یا سخت می شود.

‏ هر بار اهرم فشار داده می شود صدایی ایجاد می شود و شوک می دهیم. در این ‏حالت موش به صدا شرطی می شود. بعد هم صدا و هم نور با فشار دادن اهرم ‏یعنی ‏اینکه اگر دو سری موش داسته باشیم. موش سری اول را شرطی سازی کنیم با ‏صدا. محرک شرطی: صدا. توسط موش را ایجاد می کنیم. بعد فقط نور را به موش ارائه می دهیم.‏
این تست را کامین انجام داد که با شرطی سازی کلاسک توجیه نمی شود. او می گوید ‏در دفعه دوم که نور و صدا را ارائه می کنیم موش به همان صدا مراجعه می کند نور به او اطلاعات جدیدی نمی دهد. پس بودن یا نبودن نور برای او فرقی ندارد و ‏نسبت به نور هم واکنشی ندارد. در صورتی که موشی که با نور و صدا شرطی ‏شده است به گذشته اش رجوع می کند و یاد می گیرد که هم به نور وهم به صدا ‏واکنش داشته باشد.‏

توجیه دیگر مربوط به رسکولا- وگنر است. ‏

می گوید وقتی انسان چیزی یاد می گیرد که اطلاعات جدیدی به وی ارائه می شود ‏بنابراین موشی که برای اولین بار با صدایی مواجه می شود صدا را یاد می ‏گیرد.

چیزهایی که رفتارگرایی نمی تواند آنها را توضیح دهد

شکل دهی : پرنده نیاز ندارد به او یاد بدهیم که به غذا نوک بزند چه تقویت بشود و ‏چه تقویت نشود.‏

چیزهایی که رفتارگرایی نمی تواند آنها را توضیح دهد

دام یا رانش غریزی Instinctive drift
مثلا به خوک یاد دادیم سکه را داخل قلک بیاندازد. خوک این ‏کار را به طور طبیعی انجام نمی دهد . بعد از مدتی خوک برمی گردد به رفتار ‏غریزی خود که همان زیر و رو کردن سکه هاست.‏
‎
بیزاری، خودشکل دهی، دام غریزی، وقفه رفتارهایی هستند که با تئوری ‏رفتارگرایی کلاسیک قابل توجیه نمی باشند. این ها نشان می دهند که حیوانات برای ‏انجام برخی از رفتارها امادگی خاصی دارند وبرای برخی خیر. تئوری زیست ‏شناسی اجتماعی یعنی انسان یا حیوان برای انجام برخی از رفتارها امادگی خاص ‏دارد. شایسته ترین مواد ژنتیکی انتخاب بشوند. چرا برخی از رفتارها راحت تر ‏انتخاب می شوند وبرای برخی از رفتارها خیر. ‏
انتقاداتی وارد شده است و می گویند برای انسان ها این تئوری قابل استفاده نمی ‏باشد اما برای حیوانات می توان. ‏
انتقادات زیادی بر رفتارگرایی وارد شده است: به فرایندهای ذهنی و به فعالیت های ‏عالی تر ذهنی توجه نمی کند. به یادگیری هایی که بدون تقویت انجام می شود

مثل ‏یادگیری زبان. یادگیری که فرد خودش ان را تغییر میدهد این ها در تئوری ‏رفتارگرایی کلاسیک توجیه نمی شود. انها فکر میکردند می شود رفتارها را می ‏توان به قدری خلاصه و ساده کرد که قابل توجیه باشد. برای مثال گاهی اوقات حتی ‏همایندی مکرر هم باعث بروز رفتار نمی شود.‏

تئوری های یادگیری- دست نوشته های اینجانب از کلاس درس دکتر میرائی. دوره آموزش پزشکی. دانشگاه شهید بهشتی

دو شناخت گرای معروف ‏‏"هب و تولمن" می باشند.‏
شناخت گرایی : فرایند های ذهنی که در ارتباط با درک و یادگیری و فهم است و ‏فعالیت هایی که انجام می شود تا این رفتارها به وقوع بپیوندد. پردازش اطلاعات و ‏تخیل و تفکر. به جای تمرکز بر دنیای بیرون به دنیا درون توجه می شود. ‏

هب: نو رفتارگراست. هنوز هم بر این عقیده است که فقط چیزهایی که قابل مشاهده ‏هستند رفتار هستند اما فرایندهای ذهنی را واسطه می داند ‏
کسی می رسد به رودخانه برای رد شدن. وسیله ای ندارد اما یک سنگ برمی دارد و ‏این وسط می گذارد تا بتواند رد شود . به نظر او تفکر و ... باعث می شود که رفتار ‏بروز کند. از نظر هب سلول های عصبی میانجی این فعالیت هستند
دونالد هب می گوید یادگیری تسهیل انتقال عصبی بین چند ناحیه عصبی است. ‏ارتباط بین سلول ها به صورت مجتمع سلولی است. ایمپالس هایی که بین سلول های ‏رد و بدل می شود محرک را به پاسخ متصل می کند و یادگیری اتفاق می افتد. اگر ‏چند تا مجتمع سلولی داشته باشیم می شود ...‏

در واقع توجیه شرطی سازی کلاسیک است. ‏

پاسخ افراد به اینکه مجتمع سلولی چگونه تحریک شوند فرق می کند. مثال: پاسخ ‏به صدای گلوله در یک میدان جنگ یا در جای دیگر. ‏
از نظر تولمن: هر رفتاری یک هدف را دنبال می کند. بین این محرک و ان هدف یک ‏متغیر رابط وجود دارد که همان شناخت است. یادگیری شناسایی ان نقشه های ‏ذهنی است. بازنمایی درونی از هدف و رفتار است. چطور پاسخ را به یک پاسخ ‏خاص متصل کنیم. ازمایشات متعددی انجام داد. موش را در ماز قرار داد....‏


از نظر هب رفتار هدفمند است. رفتار ادغام یافته است. بین هدف و رفتار یک ارتباط ‏شکل می گیرد و از طریق نقشه ذهنی صورت می گیرد.‏
تقویت می تواند دخالت داده شود و یا نشود. یادگیری می تواند بدون تقویت صورت ‏بگیرد. ‏

تئوری های یادگیری- دست نوشته های اینجانب از کلاس درس دکتر میرائی. دوره آموزش پزشکی. دانشگاه شهید بهشتی