دانش پرستاری: از کلاس درس تا جامعه

اقدام پژوهی

تعاريف تحقيق عملكردي:

تحقيق عملكردي نوعي كاوش ومطالعه منظم در متن يك تلاش متمركز براي بهبود كيفيت سازمان وعملكرد آن مي باشدکه توسط محقق وگروه درگير صورت گرفته ومحقق عاملی فعال در مسير تغيير است

اقدام پژوهی متضمن رویکردی به پژوهش است که طی آن فاصله بین محیط عمل و محیط تولید دانش از بین رفته است.

لذا مشکل کاربست نتایج که ناظر بر پر کردن خلاء میان این دو محیط است به خودی خود منتفی است.
    آموزش (1890)
برنامه ريزی آموزشی ، متون آموزشی، روش تدريس
      روانشناسی (1947)
  گروه درمانی ، ديناميسم گروه
      پزشکی (1985)
 آموزش پزشکی ،تکنولوژی پزشکی، مدیریت پرستاری

تفاوت اقدام پژوهی با تحقیق مداخله ای

               متغيير                     اقدام پژوهی                                تحقيق مداخله ای

     نقش محقق                   کاملاٌ فعال                                   پاسيو و کور
     نوع دستکاری                متنوع                                          ثابت
     گروه مطالعه                  گروه درگير                                     شاهد ومورد
     نقش نمونه ها               فعال و ارزشمند                              ابزار تحقيق
     برنامه مداخله                قابل تغيير                                      ثابت و طراحی قبل
     نوع ارزيابی                  کيفی و مستمر                               کاملاٌ کمی و در انتها
    قابلیت تعمیم                 بیشتر منحصر به شرایط پژوهش         قابلیت تعمیم  عام دارد

مزاياي تحقيق عملكردي :
       درگير بودن عمل كنندگان در فرآيند تحقيق
       كاهش فاصله آموزش وبالين
       همزماني تحقيق و عمل
       تبيين راه حل براي مشكلات خاص
       ايجاد دانش كاربردي وبومي
       خود شناسي ، خلاقیت و توانائي ابراز خود
       احساس تعهد در بكار گيري نتايج تحقيق
       انعطاف پذيري فرايند تحقيق
       كمك به ايجاد و پذيرش تغيير در جامعه 

موانع اقدام پژوهی
•    انکار وجود مشکل
•    ناتوانی در زمینه  عینی سازی مسائل
•     ترس از خطا
•    عدم مشارکت همکاران در بررسی و اصلاح مشکلات
•    تعصب و مقاومت در برابر ایده های جدید
•    فقدان خلاقیت
•    این تفکر که مشکلات مربوز به دیگران است
•    عدم انعطاف پذیری
•    خستگی و ناامیدی در برابر اصلاحات سازمان
•    مراحل  تحقيق عملكردي :

•    بعد از اینکه برنامه و اهداف مشخص و تعیین کشت باید به این برنامه ها عمل شود، ارزیابی عملکرد باید صورت گیرد تا بدانیم کار بصورت مناسب انجام شده است و بازخورد ها را باید معلوم کنیم و مسایلی که بوجود آمده است را باید بیان کنیم. داده ها و اطالعات بدست آمده را تحلیل می کینم و سپس دوباره این سیکل ادامه دراد و با ایجاد برنامه ی جدید باید عملکرد مناسبی را اتخاذ نماییم.
•    گامهای اساسی در تحقيق عملکردی :
•      تبيين و طرح يک ايده (مسئله)
•       جمع آوری داده ها
•       برنامه ريزی و تعيين اهداف
•       اجرا يا عمل به برنامه                                           
•        بازخورد و ارزيابی

ٍمراحل بیان مسئله:
آنالیز موقعیت-تعیین و تصمیم گیری برای مشکلات- جمع آوری داده ها-  داعتبار ساختن و آنالیز و تعریف با دقت مشکلات
شش سوال باید در بیان مسئله توجه شود: چه چیزی؟ کجا؟ چطور ؟ چه زمانی؟ با چه کسی؟ چرا؟

نکات اساسی در تبيين (تشخيص) مشکل :
       مشکل اساسی چيست؟ معمولا در اقدام پژوهی مساله به صورت یک پرسش ارائه می شود که پاسخ آن  اقدامات مناسبی است که باید انجام داد: چگونه می توان ... بهبود بخشید؟
    چقدر مهم است؟
      با چه مدارکی به مشکل رسيده ايم؟
      اعتبار مدارک چگونه است؟
      چرا اين مسئله را انتخاب کرده ايم؟
       فعلاٌ در چه وضعييتی هستيم؟
       مشارکت افراد درگير در تبيين ايده چقدر است؟

آيا افکار جمعی نيز پذيرای مسئله مطروحه می باشد ؟

جمع آوری اطالعات در تحقیق عملکردی  در سه مرحله صورت می گیرد:

•    در مرحله ی مسئله شناسی- در مرحله برنامه ریزی و راه حل یابی- در مرحله ارزشیابی
در جمع آوری داده ها باید به این رویه دقت کنیم:

دید موقعیت- تمرکز گروهی- مصاحبه ی باز- سند سازی- چک لیست باز-  نظارت و گزارش

نکات اساسی در برنامه ريزی اقدام پژوهی (تحقيق عملکردی):

    آيا رفع مشکل از ما ساخته است؟ (شناخت محدوديتها)
      قدمهای حل مشکل چگونه خواهد بود ؟
      عوامل مقاومت در برابر تغيير کدامند؟
      پتانسيل مشارکت کنندگان در رفع مسئله چيست؟
      مدت زمان اجرای عملکرد چقدر است؟
      ابزار مورد نياز جهت عملکرد کدامند؟
      مسائل اخلاقی در اجرا، چگونه است؟
     چگونگی انگيزش مشارکت کنندگان در فرآيند تغيير؟

سیکل پژوهش عملکردی به این صورت است که اول باید مشاهده نمود، سپس در برابر آنچیزی که مشاهده نمودیم واکنش ایجاد شود و سپس برنامه ریزی در قبال آن انجام دهیم و سپس آن برنامه را به اجرا در بیاوریم.


تبيين ايده کلی تحقيق (مسئله) :
    چگونه از حضور نامنظم دانشجویان در کلاس درس جلوگیری کنیم؟
      افت تحصيلی دانشجويان را در  درس ... چگونه جبران کنیم؟
      چگونه پرسنل بخش را  به ر عایت استانداردهای ثبت و گزارش نویسی ترقیب کنیم؟
      چگونه  مرگ ومير در بخش اورژانس را کاهش دهیم؟

گام های تحقيق عملکردی:

 تبيين ايده يا موضوع :
    چگونه ازاتلاف وقت دانشجويان ... در کلاس درس ... جلوکیری کنیم؟
هدف:
فعال سازی دانشجويان در کلاس وجلوگيری از اتلاف وقت آنان به گونه ای که تا پایان ترم جاری  میانگین نمرات کلاس حد اقل 20درصد افزایش داشته باشد .

جمع آوری داده :
    بررسی روند کلاس درس، موفقيت تحصيلی ،تشکيل گروه درگير (دانشجو، معلم، معاون آموزشی ،رئيس موسسه و..)

جمع بندی مواردی از مطالب ارائه شده در جلسه گروهی :
         طرح درس مدون
       ارائه  روش های نوین با استفاده از الگوهای حل مساله و تفکر خلاق
       ارزشيابی حین ترم دانشجویان
       استفاده مناسب از ابزار های آموزشی
       ارائه مطالب نو و کاربردی
      تغییر فضای فیزیکی کلاس
       در گیر نمودن دانشجویان در امر تحقیق و پژوهش
    توجه به تفاوت های فردی

مواردی از برنامه ريزی درتحقيق عملکردی:
    ارائه طرح درس درشروع ترم (برای دانشجو و آموزش)
     پرسش و پاسخ کلاسی بطور منظم وتصادفی (درج در ليست کلاسی)
     نقد متون ومقالات مربوط به درس توسط دانشجويان (درج در ليست کلاسی)
     ارائه  کلاس درس به شکل کارگاه (نيمی تدريس ونيمی کارعملی )
     کاهش زمان کلاس و تحرک فيزيکی معلم (حداکثر زمان 75دقيقه)
    تهیه اسلایدهای آموزشی و ارائه در کلاس توسط استاد درس
ادامه برنامه ريزی  عملياتی تحقيق عملکردی:
     استفاده از روش ارزيابی فرآيندی (نسبت 70    به 30)
      استفاده از اورهد و دیتا پروژکتور
      تشويق دانشجويان فعال و پويا (درج در ليست کلاس)
      ارائه مطالب جديد وتغيير در مفاهيم تدريس شده قبلی
     استفاده از مثال های کاربردی (مابه ازای خارجی مطالب)
       تغيير موقعيت درب کلاس درس

ارزشيابی برنامه عملکردی پس از يک نيمسال:
     افزايش رضايت دانشجو و معلم
      بهبود ميانگين نمرات دانشجويان نسبت به قبل
      افزايش مشارکت علاقمندانه در کلاس درس
      حضور به موقع در کلاس و کاهش تاخير و غيبت در کلاس
     تغيير مختصر محتوی درس نسبت به قبل
       کاهش استرس و خطا در امتحان فينال
    کار عملی مربوط به مبحث تبيين موضوع (مسئله)

 همکار گرامی :
 با در نظر گرفتن موقعيت هائی چون فرآيند کلاس درس (روند تدريس ) و يا مسائل مربوط به پذيرش بيمار ، مديريت بخش يا سازمان خود ، ايده اصلی (تبيين مشکلی خاص)را در گروه مورد نظر ،طرح و الگوريتم کاری  را مطابق موارد مطرح شده نوشته و ارائه فرمائيد.
     * تحلیل سازمان
    *   تبيين موضوع (مسئله) به طور کامل
    * سایر موارد
    (کار عملی مربوط به مبحث  (برنامه ریزی و اجرا)

 همکار گرامی :
با در نظر گرفتن  تبيين موضوع (مسئله) در کار گروهی قبلی  طرح برنامه ریزی را مطابق موارد مطرح شده نوشته و ارائه فرمائيد.
    *    برنامه ريزی عملکرد و نوع فعاليتها
     *   ارزشيابی عملکرد

اخلاق در اقدام پژوهی:
•    پذیرش اندیشه های انتقادی
•    داشتن رابطه انسانی با منتقدین
•    حفظ اسرار مربوط به اطلاعات جمع آوری شده
•    کسب اجازه از منابع اطلاعاتی قبل از انتشار اطلاعات
•    حفظ حق همکاری نکردن دیگران
•    حفظ حقوق مربوط به تعلقات فکری دیگران
•    حفظ اعتماد شرکت کنندگان در تحقیق

برخی زمینه های:
•    رفتار کارکنان، غیبت، عملکرد ....
•    نگرش کارکنان، رضایت شغلی، تعهد سازمانی ....
•    عملکرد سرپرستی
•    راهبرد های مدیریت انسانی
•    تدوین استراتژی ها
•    مشتری
•    ریسک سرمایه
•    نظامهای اطلاعاتی و ....