جمعه بیست و هشتم بهمن ۱۳۹۰ - ۱۲:۴۶ ب.ظ - دکتر لیلا (مهستی) جویباری -
تاريخ آموزش و پرورش در تمدن ايران و اسلام
مولف : دكتر منوچهر وكيليان
رشته : علوم تربیتی
تهيه و تنظیم : شهربانو ظلي
تولید : زمستان 1385
مولف : دكتر منوچهر وكيليان
رشته : علوم تربیتی
تهيه و تنظیم : شهربانو ظلي
تولید : زمستان 1385
متن اسلایدهای برگرفته از وب سایت ایران هفت هزار ساله .این جا کلیک کنید
جایگاه درس
کتاب تاریخ آموزش وپرورش در اسلام و ایران برای دانشجویان رشته علوم تربیتی در دو واحد درسی و مشتمل بر شش فصل تنظیم شده است.
هدف کلی درس آشنائی دانشجو با میراث فرهنگی و ارزش های اسلامی است و انتظار می رود مطالب در نگرش ها تغییرات مطلوبی ایجاد کرده و زمینه رشد و شکوفایی مطلوبتر و همه جانبه را برای آنان فراهم سازد.
فصل اول
تاريخ آموزش و پرورش در ايران پيش از اسلام
تاريخ ايران پيش از اسلام
فصل اول اهداف کلی
آشنايي دانشجويان با :
سلسله های حكومتي ايران پيش از اسلام
زبان و خط در عهد باستان
آيين ها و شناسايي نظام تعليم و تربيت آنها
آموزش پيش از اسلام و محدوديتهاي آن
فصل اول اهداف رفتاري
آثاري كه ويژگيها، اهداف، سازمان و روشهاي آموزش را در قبل از اسلام نشان می دهد، توضيح دهيد.
انواع خط وزيان در عهد باستان رابيان كنيد.
پنج خصوصيات آيين مهرپرستي را بيان كنيد.
چگونگي تربيت در آئين زرتشت را شرح دهيد.
فصل اول اهداف رفتاري
اصول اربعه بودا و گام هاي تربيتي او را ذكر كنيد.
نظر ماني را در تهذيب نفس توضيح دهيد.
تعليم و تربيت از ديدگاه ماني و مزدك شرح دهيد
دلايل وجود تعليمات عاليه پيش از اسلام را ذكر كنيد.
محدوديتهاي آموزش وپرورش پيش از اسلام راشرح دهيد.
فصل اول: مادها
دولت ماد اولين دولت ايراني است که در هفت قرن قبل از ميلاد مسيح (ع) پايه ايجاد امپراطوري را در كشور ريختند.
پايتخت : هكمتانه يا همدان كنوني
همسايگان : بابل و آشور
سرزمين: لرستان قسمت شمالي و جنوب آذربايجان
انقراض: توسط پارسها در آغاز قرن ششم ميلادي
فصل اول: پارس ها
پارسها توسط كوروش در 559 قبل از ميلاد حكومت هخامنشي را تشكيل دادند.
پايتخت: شوش و هگمتانه
اهميت: امنيت. انتظام عمومي و توسعه اقتصادي بازرگاني و كشاورزي و بسط ارتباطات و اطلاعات
انقراض : در سال 330 قبل از ميلاد توسط اسكندر مقدوني با قتل داريوش سوم
فصل اول سلوكيان
پس از مرگ اسكندريكي از سردارانش به نام سلوكوس سلسله سلوكيان را تشكليل داد
پايتخت: سلوكيه در كنار دجله و انطاكيه در ساحل درياي مديترانه
اهميت: رواج زبان يوناني در ايران
انقراض: توسط پارتها (اشكانيان ) 323تا 250پيش از ميلاد
فصل اول اشكانيان
در سال 250 قبل از ميلاد بر سلوكيان غلبه كردند و حكومت با سلطنت مهرداد اول و دوم تشكيل شد .
وقايع مهم: جنگهاي ايران و روم و ميلاد مسيح در زمان حكومت فرهاد پنجم و رهايي ايران از استيلاي يونان و بنيان استقلال و عظمت ملي
پايتخت : صددروازه و همدان و تيسفون
انقراض : توسط اردشير ساساني اردوان پنجم به قتل رسيد .
فصل اول ساسانيان
بابك پسر ساسان در سال 208 ميلادي حاكم فارس شد و پسرش اردشير پايه حكومت را پي ريزي كرد.
ويژگي ها :
1- ايجاد ارتش منظم
2- غلبه بر رومي ها
3- تاسيس گندي شاپور
4- ترجمه كتب پزشكي و فلسفي و نجوم
5- ظهور ماني و مزدك
6- تولد حضرت محمد(ع)
فصل اول ساسانيان
علت انقراض ساسانيان :
1- جنگهاي ايران و روم
2-نفوذ طبقات مالكان و اشراف
3-مالياتهاي سنگين
4- نفوذ اسلام و ضربات خلفاي عرب
با هلاكت يزدگرد سوم در سال 651 ميلادي در مرو حكومت ساسانيان منقرض شد.
فصل اول آموزش و پرورش ايران باستان از نظر اسدالله بيژن
اسدالله آن را به 5 دوره تقسيم مي كند:
1- دوره اوستايي
2- دوره مادي
3- دوره هخامنشي
4- دوره اشكاني
5- دوره ساسانيان
فصل اول منابع و آثار و برنامه ها و روش هاي آموزش قبل از اسلام
1 – سنگ نوشته ها
2 – الواح زرين، گلين ، سيمين
3 – نوشته ها و گزارشات مورخان غير ايراني
4 – پاره منابع ايراني قبل از اسلام
فصل اول زبان و خط عهد باستان
مادي
سكايي
اوستايي
فارسي باستان
فصل اول خط ميخي
نوشته هايي شبيه به ميخ بود كه از چپ به راست نوشته مي شد و 52 حرف داشت و از اختراعات سومريان بود.
فصل اول خط ميخي
فصل اول زبان اوستايي
كتاب اوستا به اين زبان نگاشته شده است .
مجموع پنج كتاب به اين زبان:
1- يسنا
2- يشتها
3- ويسپرد
4- ونديداد
5 - خرده اوستا
فصل اول آيين ها و اديان درعهد باستان (ميتراييسم)
آيين مهر پرستي :
ميترا خداي هند و ايران باستان (الهه نور) كه هخامنشي يار و ياوراهورامزدا مي دانستند
تعاليم ميتراييسم :
مهر ، برادري ، همكاري و دستورات تربيتي وفاي به عهد راستي و درستي ، پرورش فرزندان راست كردار
فصل اول آيين ها و اديان در عهد باستان (ميتراييسم)
هفت مرحله صعود بشر:
1- خدمتكاران
2 – پوشيدگان
3 – سرباز
4 – پيروان در حال خدمتگزاري
5 – خورشيدي
6 – پدر پدران
آيين ها و اديان درعهد باستان (زرتشت)
اهورا مزدا سرچشمه خير و نيكي پيوسته در جدال با اهريمن منشاء خبث و پليدي
كتاب اوستا مورد استفاده آيين مزديسنا و زرتشت بود
زرتشت معتقد بود مردم با كردار نيك، پندار نيك، گفتار نيك ،كشاورزي ،دامپروري راستي و درستي در جدال با اهريمن بايد يار و ياور اهورا مزدا باشند تا نيكي پيروز شود .
فصل اول آيين ها و اديان درعهد باستان (زرتشت )
آب و خاك و آتش و خاك و زمين سزاوار احترام هستند.
آتش پنج نوع بود:
1. آتش معابد
2. آتش در جسم مردم و جانوران
3. آتش پنهان در نباتات
4. آتش در ابروصاعقه
5. آتش آتشكده
آيين ها و اديان درعهد باستان (بودا)
به معناي آگاه بيدار و خردمند
اصول اربعه:
1. زندگي درد و رنج
2 . منشاء درد و رنج آرزوي نفس است
3. آرزوي نفس كه زايل شود رنج پايان مي يابد.
4. راه زايل ساختن آرزوها سلوك و طريقت است
آيين ها و اديان درعهد باستان (بودا)
هشت ركن براي سلوك در طريقت :
1 – اعتقاد درست
2 – اراده درست
3 – گفتاردرست
4 – رفتار درست
5 – معيشت درست
6 – كوشش درست
7 – انديشه درست
8 – حال درست
آيين ها و اديان درعهد باستان (ماني)
ماني به معناي بي مانند و بي همتا و خوب
از ازل ظلمت و نور به هم برخورد كردند و ذراتي از نور را در دل ظلمت حبس شده است.
كالبد انسان مظهر ظلمت است و نور در آن زنداني شده است.
مظهر تعليم و تربيت: خدا و ماده
پيروان ماني:
1 – گروه برگزيدگان
2 – گروه نيوشاگان
3 – گروه مادي محض
ماني دنيا را به پنج قسم مي دانست :
1 – دود و مه
2 – آب گل آلوده
3 – آتش مخرب
4 – باد مهلك
5 – ظلمت وتاريكي
مزدك به قواي نور و ظلمت اعتقاد دارد نور دانا حساس و اعمالش ازروي اختيار و آزادي است ولی ظلمت ،كور و جاهل
كتاب اوستا را تفسير كرد و كتاب زند را نوشت
پيروان زنديك
آب و آتش و خاك سازنده جهان هستند.
مراحل آميزش نورو ظلمت به طور تصادفي :
1- نور و ظلمت مخلوط نبوده و جداگانه موجود بوده است .
2- نور و ظلمت مخلوط بوده اند.
3- زمان جدايي نور از ظلمت است .
آيين ها و اديان درعهد باستان (مسيحيت)
وحدت ميان نيت و اعمال
مسايل اخلاقي مقدم بر اعمال ظاهري
محبت اساس مناسبات انساني
مسالمت . مدارا . برادري و برابري
صفاي درون خيرو فضايل اخلاقي
تاسيس مدارس (ديرها)
فصل اول محدوديت هاي آموزش و پرورش پيش از اسلام
1- آموزش در انحصاراعيان و اشراف بود.
2- دانش آموخته ها سعي مي كردند دانش خودرا از مردم مخفي كنند.
3- در آموزش روش القاي عقيده و انديشه حاكم بود.
4- هيچ كس حق نداشت از وراثت و مرز نظام طبقات فراتررود.
فصل اول خلاصه فصل
سلسله هاي پيش ازاسلام در ايران
اهميت مطالعه تاريخ آموزش وپرورش براي مربيان
زبان وخطدرعهدباستان
مهرپرستي ، آيين زرتشت، آيين بودا، ماني، آيين مسيحيت
مراكزديني زرتشتي وعيسوي وبيمارستانها
مراكزمهم رشته هاي طب ورياضيات
فصل دوم
آموزش و پرورش در ايران اسلامي
فصل دوم عربستان
در ادبيات جاهلي عرب از تعاليم پيامبران اثري نبود فرهنگ و اوضاع تربيتي آن روز جامعه عرب بسيار اسفبار بود و تمدني نداشتند. ظلم و فساد بيداد مي كرد.
فصل دوم پيامبر اسلام
پيامبر اسلام در سال 570 م در مدينه به دنيا آمد.
پيامبر در سن 40 سالگي اولين وحي بر ايشان نازل شد.
اولين كساني كه اسلام آوردند حضرت خديجه (س) و حضرت علي (ع ) بودند .
مبدا تاريخ اسلام ،هجرت پيامبر به مدينه مقرر شد.
فصل: تعاليم پيامبر اسلام
اولين تعاليم و دعوت پيامبر طبق امر خداوند و با تعاليم قران بود.
دانش و بينشي كه پيامبر تعليم مي داد و مباحث اعتقادي بنيادين
از (كجايي، به كجايي وچرايي) زندگي انسان را مشخص مي كرد .
منبع محتوايي تربيتي قران بود كه به شكل سنت تبلور يافت.
روشهاي تعاليم پيامبر
1- تلاوت آيات قرآن
2- خطابه و موعظه
3 - اعزام معلم و مبلغ
4 - ارسال نامه و پيام
5 - روش عملی
روشهاي تعليم ائمه معصومين حضرت علي (ع)
بعد از پيامبر حضرت علي عهده دار مقام رهبري شد و بر تعليم و تربيت و سياست نظارت كرد .
زمينه تعليم و تربيت ايشان حل مشكلات علمي و قضايي مردم بود.
پاسداري از انقلاب عقيدتي وفرهنگي رسول خدارا بر عهده داشت.
روشهاي تعليم ائمه معصومين
امام حسن: دراين راه ناملايمات بسيار داشت.
امام حسين: مجالس درس وبحث ورهبري انقلاب بنیادین
امام زين العابدين: امت را به هدفهاي نهايي از انقلاب امام حسين كه قرب وتوجه به خدا بود ترغيب مي كرد .
امام محمد باقر: تاسيس مدرسه امام محمد باقر و تعليم علوم انساني و معارف اسلامي
روش هاي تعليم ائمه معصومين
امام جعفر صادق :
1- بحث در مورد علوم مربوط به رشد فردي و اجتماعي افراد
2- امام مسائل علمي و تحربي را مطرح مي كردند.
3- روش هاي امام در تدريس حتجاج و مناظره و روش استدلالي وتحليلي
4- خط ولايت را به تعليم و تربيت دادند.
مدارس در دوران پيش از مغول
از قرن دوم هجري زمينه تاسيس مدارس قديمه قراهم شد يكي از آنها بيت الحكمه بود مه مامون در بغداد تاسيس كرد.
در سال 395ه.ق خليفه فاطمي مصرمدرسه دارالعم را در قاهره تاسيس كرد در رشته هاي رياضيات، طب، علوم، نجوم ودين
در قرن پنجم ابوالقاسم عمرو در نيشابور مدارس جداگانه اي براي فرق اسلامي تاسيس كرد كه مباحث فقهي و كلامي آن فرقه تدريس مي شد.
نظاميه
در سال 459 نظام الملك وزير مقتدر ايران مدرسه نظاميه را به منظور تربيت مديران و حكمرانان تاسيس كرد.
بزرگترين مدرسه نظاميه در ايران نظاميه بغداد بود امام محمد غزالي در آن تدريس مي كردند و سعدي در آن تحصيل كرد.
چگونگي اداره نظاميه
اداره مدرسه و موقوفات در دست متولي بود كه به موجب موقوف نامه توسط واقف انتخاب مي شد .
متولي از درآمد موقوفات بودجه مدرسه را پرداخت مي كرد.
متولي نظارت بر اخلاق طلاب و نحوه تقسيم حجره بين آنان را داشت.
معلمان نظاميه
معلمان به سه طبقه تقسيم مي شدند :
1 – مدرس
2 – نايب مدرس
3 – معيد
طلاب نظاميه
طلاب بايد به سن بلوغ رسيده و با سواد باشندمختصري صرف ونحوو لغت عرب بدانند .
برخي از طلاب در حجره هاي مدرسه سگونت داشته و ماهيانه دريافت مي كردند.
رابطه مدرس و طالب پسنديده و برپايه مخبت و تشويق بود .
محتواي تدريس در نظاميه
مواد درسي :
فقه
حديث
تفسير
رياضي
طب
روش تعليم
آزادي فكر و بحث مهمترين فعاليت طلاب بود .
هر مدرس در كار خود استقلال كامل داشت پس ازشرح عقايد متقدمان و معاصران راي و نظر خود را اظهار ومطلبي را بطور علنی رد يا قبول مي كرد .
در مدارس امتحاني نبود بلکه طلاب براي فراگيري نکات دشوار، به مباحثه مي پرداختند.
مدارس در دوران مغول
قرن هفتم در ايران را مي توان قرن بليه نام نهاد بليه يعني شورش قومي وحشي و خونخوار به نام مغول
با حمله چنگيز در سال 616 هجري وهجوم تيموريان چپاول بر اين ايران مستولي شد
نابسامانيهاي اجتماعي، اقتصادي فرهنگي و اخلاقي
مدارس در دوران مغول
نتايج هجوم چنگيز و تيمور علاوه بر قتل و غارت باعث انحطاط اخلاقي شد .
اطمينان مردم به آينده سلب شد و نااميدي و ياس فراگیر شد .
دوران علم رو به كسادي گذاشت .
تا اينكه غازان به حكومت رسيد و مسلمان شد و ابنيه و عمارات مساجد و مدارس را احداث كرد.
رصد خانه مراغه
اين رصدخانه يكي از مهمترين مراكز علمي در دوره ايلخان است وبه دستور هلاكو وبه وسيله خواجه نصيرالدين طوسي در مراغه بنا شد كتابخانه اين مركز 400 هزار جلد كتاب نجوم و رياضي وساير علوم بود.
فصل دوم ربع رشيدي
فصل دوم ربع رشيدي
ربع رشيدي از مراكز علمي توسط خواجه رشيدالدين فضل الله همداني بنا شد.
در اين مركز دارالشفا ء، مسجد، كتابخانه، ضرابخانه وجود داشت.
هزينه ها ي مركز از موقوفات تامين مي شد .
ابوسعيد خواجه رشيدالدين را در تبريز به قتل رساند ، اموال ايشان را غارت كرد و ربع رشيدي نيز غارت شد.
شنب غازان
غازان در شنب تبريز مقبرهاي براي خود ساخت و در كنار ان مسجد و مدرسه خانقاه دارالشفاء و رصدخانه و كتابخانه ايجاد كرد.
موقوفاتي نيز براي اين منظور تعيين كرد.
اين مركز بعدها بر اثر زلزله تخريب شد .
سلطانيه
سلطانيه
غازان بناي آن را شروع و سلطان محمد خدابنده در در نزديكي زنجان ساخت .
در اين مركز هفت مسجد و ابنيه چون دارالشفاء داروخانه، خانقاه و مدرسه تاسيس شد .
مدرسه سيار از اقدامات چشمگير خدابنده بود.
مدرسه سيار با توقف كاروان كار خود را شروع مي كرد و كتب همراه كاروان حمل مي شد.
مدارس در عهد صفويه
تشيع مذهب رسمي در ايران اعلام شد .
شاه عباس ميرزا به سال 1000 هجري پايتخت را از قزوين به اصفهان منتقل كرد.
آثار ساخته شده به دستور شاه عباس:
مسجد شيخ لطف الله ،مسجد شاه، ميدان نقش جهان ، سي و سه پل
سی و سه پل
ويژگي هاي دوره صفويه
آثار صفويه در زمينه تعليم و تربيت :
1- مذهب تشيع را مذهب رسمي كشور اعلام كردند
2 – توجه زياد به شيعه و موقعيت ويژه علماي ديني
3 – افزايش مدارس ديني و طلاب ديني
4 – تاسيس مساجد و ترمیم آنها و اختصاص موقوفات
5 – تدوين كتب مذهبي عربي به زبان فارسي
خصوصيات تعليم وتربيت در دوره صفويه
ياد دادن و ياد گرفتن براي قرب به پروردگار بود و هدف تربيت كودكان معتقد به تشيع و علاقه مند به ائمه معصومين بود .
محدوديت هاي آموزش و پرورش: سخت گيري هاي غير معقول مربيان، بي توجهي به نيازهاي متعلمان، تاكيد بر حافظه در يادگيري و انتظارات غير واقع از شاگردان
خلاصه فصل
ويژگي هاي حكومت اسلامي و علل روي آوردن ايرانيان به دين اسلام
زندگي پيامبر اسلام وشيوه هاي آموزشي خاص ايشان و برنامه هاي تربيتي از حضرت علي تا مجالس درس امام جعفر صادق
مدارس پيش از مغول
آثار شوم حمله مغول وت يموريان
احداث ابنيه و عماراتي كه احداث شد براي تعليم و تربيت
دوره صفويه و ويژگي هاي آن
فصل سوم
تشكيلات و نظامات مدارس قديم و شيوه تعليم و تربيت در آن ها
اهداف کلی
آشنايي دانشجوبان:
انواع فعاليتهاي آموزشي و پرورشي در مساجد
مراكز آموزشي مانند مكتب خانه ها، كتابخانه ها، بيمارستان ها و حوزه هاي علميه
روش هاي تدريس و مراحل ارتقاء به سطوح بالا
اهداف رفتاري
انواع فعاليت هايي كه در مساجد انجام مي شود را نام ببريد.
سه هدف مكتب خانه را بگوييد.
نظامات ومقررات ويژه مدارس راتوضيح دهيد.
فعاليتهاي آموزشي كتابفروشيهاراشرح دهيد.
فعاليت آموزشي بيمارستان ها را توضيح دهيد.
اهداف رفتاري
هدف خانقاه ها و چگونگي آموزش در آن ها را بگوييد.
سازمان هاي آموزشي را ببريد.
ابراز تعليم درزمان قديم را بيان كنيد.
دوهدف حوزه علميه نجف اشرف راتوضيح دهيد.
اصول حاكم بر نظام آموزشي حوزه ها را ذكر كنيد.
وزراي نام آور فرهنگ اسلامي را نام ببريد.
انواع فعاليتهاي آموزشي - پرورشي مساجد
مساجد اولين و مطمئنترين و بي تكلف ترين و پربارترين مراكز تعليمات اسلامي است .
مسجد هسته اصلي تعليم بود پيامبر آيات قرآن را در مسجد با اصحاب و ياران خود در ميان مي گذاشت .
از اواسط قرن دوم هجري در مساجد كتابخانه ايجاد شد .
هر مسجد موقوفاتي داست كه درآمد آن به مدرس و پيشنماز و واعظ پرداخت مي شد .
انواع فعاليت هاي آموزشي - پرورشي مساجد
فعاليت هاي مساجد درزمان پيامبر و خلفاي راشدين
1- اقامه نماز يوميه
2 - استماع سخنان پيامبر
3 - تبليغ دين و اصول آن و ابلاغ احكام شرع
4 - اعلام جنگ و جهاد و صلح
5 - تشيع جنازه
6 - ارسال نامه ها و پيام ها و آموزش ديني و دنيايي
7 - انجام پزوهش ها و برسي هاي ديني و علمي
8 - حل و فصل كشمكش ها
9- تقسيم غنايم جنگي
كيفيت تعليم در مساجد
موادي كه تعليم مي شد: قرآن و اصول و فروع دين، حديث و تفسير ،فقه ،صرف و نحو و منطق
اسوه بودن معلمان موجب مي شد تعليم بهتر صورت بگيرد .
متعلمان از هر طبقه و در هر سن و نژادي كه بودند مي توانستند در درس شركت كنند.
تنبيه وجود نداشت اما تشويق وجود داشت.
مكتب خانه ها و كيفيت تعليم درآنها
آنچه در مكتب خانه ها مي آموختند:
خواندن، نوشتن، اصول دين، احترام به معلم و قدر علم را دانستن، علم جويي و دانش اندوزي
در صدر اسلام دو نوع مكتب خانه بود:
1. مكتب خانه هايي كه قران و مسائل ديني را آموزش مي دادند.
2. مكتب خانه هايي كه در آن خواندن ونوشتن تعليم مي دادند.
مكتب خانه ها و كيفيت تعليم درآنها
مدارس و كيفيت تعليم در آنها
مدارس در كنار مساجد به منظور تعليم و تربيت ساخته شد و در روش تدريس تغييراتي حاصل شد .تشكيلات خاص و نظم و مقررات ويژه اي براي مدارس به وجود آمد .
طلاب مدارس معمولا به سن بلوغ رسيده وباسواد بودند .
مدارس، مسجد، محراب و كتابخانه نيز داشت.
كتابفروشي
محلي براي گفت و شنودهاي علمي و نمايشگاه فرهنگ
كتابفروشي ها با حكومت عباسيان ظاهر شدند.
كتابفروشان از اديبان و دانشمندان بافرهنگ بودند كه به كار دست نويس كردن كتابها و واگذاري آنها مي پرداختند.
خانه
طبقات توانگران و بزرگان قوم تربيت كودكان خويش را در خانه انجام مي دادند وباتوجه به توانايي مالي يك يا چند اديب رابرمي گزيدند .
در شرايط خاصي محافل ديني ،علمي وادبي در خانه ها تشكيل مي شد .
در زمان اختناق هاي زيانبار و تحميلي سلاطين خانه در نشر و اشاعه فرهنگ و گسترش علوم نقش ارزشمندي داشت .
كاخ
دركاخها علاوه بر آموختن خواندن و نوشتن به پرورش اميرزادگان توجه زيادتري مي شد معلم كاخ را مودب مي گفتندمودب خردو روان و جسم شاگردان را پرورش مي داد.
آموزش در كاخ و محتواي آموزش به درخواست پدر و تمايل او تعيين مي شد .
مربيان جايگاه بلند و رفيع داشت . او را معزز و مكرم مي داشتند.
بيمارستان
بيمارستان ار مراكز علمي بودكه تعاليم نظري طب در مدارس و مساجد تدريس مي شد قسمت هاي عملي آن در بيمارستان ها تعليم میدادند.
قديمي ترين بيمارستان هاي اسلامي در سال 880هجري به فرمان وليدبن عبدالملك اموي در دمشق بنا شد.
كتابخانه
ويژگي ها و كاربردهاي كتابخانه هاي اسلامي
1 – وجود اتاق و مخازن و قفسه براي حراست از كتابها
2 – سالن ها و اتاق هاي وسيع مطالعه
3 – اتاق هاي ويزه براي نسخه برداري و نوشتن مقالات
4 – اتاق هاي مخصوص محافل ادبي و انجمن ها
5 – سالن هاي پذيرايي و آراستن اتاق ها و مفروش كردن اتاقها
6 – اختصاص بخش ويژه براي هر رشته
7 – وجود فهرستي از كتب
8 – كمك به دانشجويان تهيدست
كتابخانه بصره
انواع كتابخانه اسلامي
1 . كتابخانه هاي ملي و عمومي: بهره برداري براي همگان امكان پذير است.
2. كتابخانه نيمه ملي و نيمه عمومي: با شرايط خاصي براي استفاده دانشمندان و پژوهشگران
3 . كتابخانه هاي شخصي: علما و اديبان و دانشمندان به منظور رفع حوايج شخصي برپا مي كردند .
رصدخانه
مركز تعليم و تعلم علم نجوم و ساير علوم وابسته به آن است .
اولين رصدخانه اسلامي در سال 213 به دستور مامون در بغداد ساخته شد.
نامدارترين رصدخانه در مراغه در 657 به دستور هولاكو خان ساخته شد .
رصد خانه سمرقند به فرمان الغ بيك در قرن نهم هجري بنا شد .
خانقاء
خانقاه محل تجمع مراد و پيرو و مريدانش بود.
خانقاه مانند مدارس يوناني بود كه موسسان هر فلسفه اي ايجاد مي كرد بعد از خود براي شاگردان خود به جا مي گذاشت .
خانقاه را گاهي زاويه و زماني لنگر و تكيه و يا رباط مي ناميدند .
خانقاه بيشتر مخصوص فرقه صوفيه براي پرورش افراد در خدمت شيخ بوده است .
سازمان و شيوه تدريس (حلقه)
حلقه به معناي دايره است به چگونگي نشستن مانند دايره و گرداگرد دلالت دارد.
دانشجويان حلقه وار به صورت نيم دايره در مقابل استاد مي نشينند.
امروزه در علميه قم و نجف و مشهد هنوز همين شيوه رعايت مي شود .
مجلس
مجلس يعني ديدار و نشست است مجلس ممكن بود به شخص خاصي تعلق داشته باشد مثل مجلس النبي
مجلس مي تواند به منظور خاصي اختصاص يابد مانند مجلس المناظره و آن مجلسي بودكه به درخواست خليفه بر پا مي شد كه خود نقش داور را داشت.
مجلس مناظره اي كه دانشمندان ترتيب مي دادند .
مجلس مناظره بين دو دانشمند به طور تصادفی
مناظره از نوع كشمكش و مبارزه روشن بين علما براي تايين استاد برتر
موضوع اصلي بحث در مجلس المذاكره
1- شيوه هاي گوناگون نقل حديث
2- روايت احاديث توسط اصحاب و ياران پيامبر
3- مولفان كتب حديث
4- طبقه بندي اصالت، صحت و سنديت احاديث
زمان تشكيل كلاس ها
الف) نوبت اول درس پس ازگزاردن نماز صبح ياحتي قبل ازنماز
ب) نوبت دوم پس از نماز صبح شروع مي شد تا نيمروز وقبل از نماز ظهر كه به صورت منظم و پيوسته بود.
ج ) نوبت سوم پس ازنمازظهرشروع وتا نمازعصر
د ) نوبت چهارم كلاس هاي سرشب براي شنيدن و آموختن از استادي ميهمان بر گزار مي شد.
ابزارتعليم
يكي از ابزار مهم تعليم زبان عربي بود كه هر دانشجو صرف نظر از زبان مادريش براي استفاده از فرصتهاي موجود مجبور بود ان را فرا گيرد .
يگانگي زبان زمينه را براي رواج سفرهاي علمي دانشمندان را فراهم مي ساخت .
روش هاي تدريس
1. سماع
2. املاء
3. اجازه
4. وجاده
5. رحله (سفرعلمي)
وسايل تحصيل
1 . حفظ
2 . روايت
3 . درايه
4 . سوال و مناقشه
5 . مناظره و مذاكره
القاب علمي در جامعه اسلامي
1 . امام
2 . اميرالمومنين
3 . حافظ
4 . فقيه
5 . رحاله
6 . محدث
7 . مسند
مقررات كلاس و كلاس داري
محافل و نشستهاي آموزشي آداب و مقررات خاص خود را داشت و همه بايد رعايت مي كردند
تعيين جاي ويژه دركلاس از اختيارات استاد بود
مقابل استاد هميشه جايگاه بالاترين شاگرد استاد بود
جدل دانشجو با استاد و بلندتر ازصداي استاد صحبت كرن دور از ادب بود
حوزه علميه
در پايان قرن اول هجري محافل و مراكز بررسي و تفحص در امور ايجاد شد مانند مدينه ،بصره ، كوفه
قرآن كريم، چرا از هر طايفه اي گروهي براي فهم و درك دين به مجامع علمي كوچ نمي كنند تا بتوانند مردم خود را پس از مراجعت انذار ، راهنمايي كنند.
اهداف حوزه علميه نجف اشرف
1 . تربيت و بار آوردن علماي برجسته و متخصص در علوم اسلامي
2 . پاسداري و حراست از كيان اسلام و مرزباني فكري و عقيدتي جوامع اسلامي شيعه
فصل سوم مقاطع تحصيلي حوزه هاي علميه
1 . مقدمات :
اولين مرحله از تحصيل در حوزه مقدمات است هدف آن آشنا سازي طلبه با دروسي است كه براي فراگيري فقه و اصول ضروري است منابع :
الف: ادبيات عرب مشتمل بر صرف و نحو معاني و بيان بديع
ب : منطق كه منبعي چون حاشيه مولاعبدالله بود
ج : اشنايي با اصول فقه با كتاب معالم الاصول
مقاطع تحصيلي حوزه هاي علميه
2. سطح
مراحل مطالعه طلبه تخصصي تر مي شود ،هدف اصلي آن است كه طلبه كم كم در طي تحصيل با مباحث گسترده وپيچيده فقه و اصول آشنا شود.
وظيفه استاد توضيح و تشريح و تفهيم مطالب مورد بحث كتب است .
مقاطع تحصيلي حوزه هاي علميه
3. خارج :
دوره عالي پزوهش در فقه و اصول آن است طلبه بعد از 9 سال طي دوره مقدمات و سطح وارد دوره خارج مي شود .
وظيفه استاد صرفا عنوان كردن بحث با استفاده از كتاب تعيين شده و بيان ارا و نظرهاي انديشمندان و فقها متقدم و متاخر است وطلبه بايد به پيگيري و پژوهش بپردازد .
اصول حاكم بر نظام آموزشي حوزه ها
الف) اصل آزادي طلبه در انتخاب استاد
ب) اصل عدم محدوديت زماني در به پايان رساندن تحصيل
ج) اصل تكيه بر كسب موضوعا ت و مباحث درسي خاص در هر مقطع به منظور جلوگيري از پراكندگي ذهني طلبه
د) اصل تاكيد بر مطالعث مباحث به طور دقيق
ه) اصل صاحب راي شدن طلبه در اتمام دوره
مراكز علمي (بصره و كوفه)
از مراكز مهم براي آموختن زبان عربي قرآن و آيين جديد اسلام بودند و از مراكز پررونق علوم مختلف و معارف اسلامي شده بودند.
در زمان حضرت علي مركز حكومت اسلامي از مدينه به كوفه منتقل شد .
شهرهاي كوفه و بصره به هنگام با ظهور اسحاق كندي از شهرت خاصي برخوردار بودند .
مراكز علمي (نيشابور)
اين شهر در تاريخ فرهنگ اسلام به دارالعلم معروف بود.
نيشابور تا قبل از يورش تركان و تهاجم مغولان يكي از مراكز بي نظير عامي در جهان اسلام بود .
اغلب نوادر علمي و نوابغ ادبي جهان اسلام مانند امام غزالي ،امام يحيي نيشابوري و عمر خيام در زمره بزرگاني هستند كه در اين شهر متولد و پرورش يافتند
مراكز علمي (مرو)
شهر تاريخي مرو از مراكز مهم علمي بود. دانشمندان و علماي اين شهر در شكوفايي تمدن اسلامي نقش موثري داشتند .
ده كتابخانه موقوفه در مرو بود كه يكي از آنها كتابخانه مشهورنظام الملك در مدرسه مرو بود.
مراكز علمي (هرات )
هرات يكي از چهار شهر بزرگ و شهر خراسان بود. شهرت اين شهر در فراواني مراكز علمي و مساجد معتبر و مدارس بزرگ دانسته اند.
با وجود خساراتي كه مغول به اين شهر وارد كرد در قرن نهم هجري اين شهر يكي از مراكز مهم علمي و سياسي ايران بود.
شمار زيادي از فضلا و ادبا در اين شهر سكني داشتند مانند جامي
مراكز علمي ( اصفهان)
يكي از مراكز علمي اسلامي بود در قرن جهارم هجري مركز حكومت امراي شيعه مذهب و مستقل آل زيار و آل بويه شد.
در زمان ابو علي سينا و وزارت وي سالها اصفهان مجلس درس وي بود.
اصفهان بعداز ويران هاي ناشي ازحمله مغول در عهد سلاطين شيعي مذهب صفوي دوباره عظمت خود راباز يافت .
از آثار صفويه (مسجد شاه و مسجد شيخ لطف الله)
وزراي نام آورفرهنگ (صاحب بن عباد)
اسماعيل ابي القاسم ملقب به صاحب در سال 326 هجري به دنيا آمد در مدت 19 سال وزارت در اصفهان بساط ادب بگستردو شهرا و ادبا را به كار گماشت
تاليفات او : امامت، الانوار، المحيط، الشواهد، ديوان رسائل و منشات است .
فصل سوم وزراي نام آورفرهنگ( ابن سينا )
فصل سوم وزراي نام آورفرهنگ( ابن سينا )
شيخ الرئيس ابو علي حسين بي عبدالله سينا ، پزشك و فيلسوف و نويسنده مشهور در سال 370 هجري متولد شد وي در 10 سالگي قران و علوم ادب را آموخت و در 18 سالگي از تحصيل علوم فارغ شد.
آثار معروف او : شفا ،قانون ، نجات ، اشارات ،حكمت المشرقيه و دانشنامه علايي بود.
در سال 428هجري در همدان در گذشت .
فصل سوم وزرای نام آور فرهنگ(خواجه نظام الملک )
ابو علي حسن بن اسحاق طوسي وزير معروف سلجوقيان و صاحب كتاب سياست نامه در سال 410 هجري در شهر طوس به دنيا آمد.
ابو سعيد ابوالخير وي را خواجه جهان ناميده است
خواجه در 11 سالگي قران را آموخت و پس از تحصيل وارد دستگاه سلجوقيان شد و مدارسي تاسيس كرد مانند نظاميه بغداد
در سال 458 به دست يكي از فدائيان اسماعيلي به قتل رسيد.
خواجه نصیر طوسی
فصل سوم وزراي نام آورفرهنگ (خواجه نصيرالدين)
محمد بن محمدبن حسن جهرودي طوسي در سال 597 هجري به دنيا آمد بعد از ابن سينا بزرگترين دانشمند ايران بود.
18 سال در دستگاه هلاكو وآباقا بود و هولاكوي وحشي را ترغيب كرد رصدخانه در مراغه تاسيس كند او به علوم و فنون زمان خود تسلط داشت .
تاليفات وي : اخلاق ناصري ، اوصاف الاشراف ،تحريراصوالهندسه اقليدس و آداب المتعلمين
خواجه در سال 672 هجري از دنيا رفت .
فصل سوم وزراي نام آورفرهنگ(رشيدالدين فضل ا..همداني)
در سال 465در همدان به دنيا آمد در زمان آباقاخان طبيب مخصوص وي بود و با قتل صدر جهان به وزارت رسيد ولي در سال 718 به دستور سلطان ابوسعيد با پسرش به قتل رسيد.
ربع رشيدي را وي بنا ساخت .
فصل سوم وزراي نام آورفرهنگ(اميرعليشيرنوايي)
امير عليشير نوايي در سال 844 هجري قمري به دنيا آمد در كودكي با سلطان حسين بايرا هم درس بود و همين باعث شد كه بعدها به وزارت برسد.
آثار وي : مجالس النقائس وحيات الابرار و سد سكندري و خمسه المتحيرين بود.
در سال 906 هجري فوت كرد.
فصل سوم وزراي نام آورفرهنگ(اميركبير)
فصل سوم وزراي نام آورفرهنگ(اميركبير)
ميرزا تقي خان در سال 1222 هجري متولد شد. در اوايل سلطنت ناصرالدين شاه به صدارت عظمي نايل شد و تحولات بزرگي در زمان وي در شئون سياسي اقتصادي فرهنگي نظامي حاصل شد . و سنگ بناي دارالفنون را در سال 1266 بنا ساخت.
فصل سوم خلاصه فصل
در اين فصل مساجد و فعاليتهاي متنوع آن و كيفيت تعليم در مساجد و مكتبخانه ها و مدارس بررسي شد . كتابفروشي و خانه ، كاخ ، بيمارستان، رصدخانه، خانقاه و شيوه هاي آموزشي آنها و نحوه تشكيل كلاسها ومقررات مطرح گرديد.
حوزه علميه مقاطع تحصيلي ومراكز علمي مهم قديم و نقش علما و دانشمندان بررسي شد .
فصل چهارم
نظام رسمي آموزش و پرورش
فصل چهارم هدف کلی
آشنايي با نظام رسمي آموزش وپرورش ايران بعد ازجنگ جهاني اول تا اجراي طرح بنيادي نظام آموزش و پرورش در سال 1371
فصل چهارم اهداف رفتاري
دانشجویان پس از مطالعه این فصل باید بتوانید :
علل تاسيس مدرسه دارالفنون را نام ببرید.
آثارمثبت و منفي دارالفنون رادرجامعه توضیح دهید.
وظايف شوراي عالي آموزش و پرورش را شرح دهید.
اهداف اساسي آموزش و پرورش بعد از انقلاب اسلامي رابيان كنيد.
فصل چهارم اهداف رفتاري
ويژگيهاي آموزش وپرورش قبل از انقلاب رابيان كنيد.
دوره آموزش وپرورش عمومي و فراگير كاربردي – عملي راتوضيح دهيد.
اهداف كلي تعليم و تربيت اسلامي رانام ببريد.
ساختار نظام آموزش وپرورش راتعريف كنيد.
فصل چهارم دارالفنون
دارالفنون نخستين آموزشگاه علمي به سبك اروپا و همانند پلي تكنيك بود كه شاگردان را با علوم و معارف خاصي براي خدمات كشوري و لشگري آماده میکرد. در آن زمان امير كبير معلمان خارجي استخدام میكرد .
افتتاح دارالفنون و قتل امير كبير در يك سال يعني سال 1268 اتفاق افتاد .
فصل چهارم دارالفنون
فصل چهارم آثار مثبت دارالفنون
تالیف كتب متعددي دررشته هاي فنون جنگي نظامي وحساب و هندسه و...... اشاعه فرهنگ جديد اروپايي
معلمان نقش مهمي در شناساندن فرهنگ و تمدن مغرب زمين داشتند .
تاسيس وزارت علوم
اعزام فارغ الاحصيلان زبده به اروپا
اقدامات سپهسالار باعث مشاركت مردم در سرنوشت فرهنگي جامعه شد .
فصل چهارم اقدامات چشمگيرميرزا حسين خان سپهسالار
تاسيس مدرسه مشيريه براي تدريش زبانهاي خارجه
ايجاد مدرسه سپهسالار
تاسيس مدرسه با مدرسان ايراني اروپايي در تبريز
تشكيل مجمع نخبگان براي تاليف برنامه دانشوران
ايجاد مجلس اطباي ايراني اروپايي به نام حفظ الصحه
بر پايي اولين بيمارستان دولتي به سبك امروزي
فصل چهارم مدرسه رشديه
در سال 1291 هجري به همت حاج ميرزا حسن درتبريزتاسيس شد، كه درآن زبانهاي فارسي ،عربي و فرانسوي تدريس مي شد .
در اين مدرسه سالمندان نيز در كلاسهاي اكابر خواندن و نوشتن مي آموختند.
فصل چهارم مشروطيت وتاثيرآن درآموزش وپرورش
نظام مشروطه با تلاش و مجاهدت آزاديخواهان شكل گرفت .
عواملي چون ردوبدل شدن سفرا به كشورهاي اروپايي و انتشار اخبار تحولات و انقلابهاي سياسي و صنعتي و اجتماعي كشورهاي اروپاباعث روي آوردن به تمدن اروپايي و تغيير در سازمانها ونهادهاي كشور شد منجمله دگرگوني در آموزش و پرورش
فصل چهارم تقسيم مدارس براساس قانون اساسي معارف
مكاتب ابتدايي دهكده
مكاتب ابتدايي بلدي
مدارس متوسطه
مدارس عاليه
فصل چهارم وظايف شوراي عالي معارف
اهتمام در ترويج زبان و ادبيات فارسي ،عربي
تهيه و اصلاح دستورات رسمي تحصيلات علمي مدارس دخترانه وپسرانه و نظامنامه مدارس
تشخيص صلاحيت اشخاصي براي مجوزتاسيس مدرسه
تصديق صلاحيت معلمان و تهيه نظام نامه ترفيع و تنزل رتبه و رسيدگي به شكايات
رسيدگي به ديپلمهاي اشخاصي كه در خارج تحصيل كردند .
فصل چهارم ويژگيهاي آموزش وپرورش قبل ازانقلاب اسلامي
كشور فرانسه در تمام شئون مملكت به ويژه آموزش و پرورش سرمشق و الگو شده بود و تقليد ناشيانه بدون توجه به نيازها وضرورتهاي اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي جامعه صورت گرفته بود.
هدف صرفا سوادآموزي و انتقال اطلاعات بود ومحور اصلي يادگيري معلم بود.
انتخاب رشته بر اساس استعدادها انجام نمي شد.
فصل چهارم آموزش و پرورش بعد از انقلاب اسلامي
نظام تعليم و تربيت بر مبناي هدفهاي والاي اسلامي و نيازهاي جامعه و افراد و بنياني محكم استوار از فلسفه اصول و برنامه هاي تربيتي اسلامي بنا شد.
فراهم كردن زمينه ها و عوامل مساعد براي شكوفا ساختن استعدادهاي افراد حركت تكاملي او به سوي مطلوب با برنامه اي سنجيده و حساب شده .
فصل چهارم هدفهاي اساسي درآموزش وپرورش
اهداف معنوي و تربيتي
اهداف علمي و فرهنگي
اهداف اجتماعي
اهداف سياسي
اهداف اقتصادي
فصل چهارم كليات نظام آموزش و پرورش
امام خميني :
يكي ازمسايل بسيارمهم تغييرات بنيادي دربرنامه هاي تحصيلي وروش آموزش وپرورش است .
فصل چهارم مشكلات آزار دهنده آموزش و پرورش
فلسفه حاكم بر تعليم و تربيت موجود
برنامه ها ومحتواي آموزشي
فعاليتهاي پرورشي
وجود تمركز شديد اداري
بررسي اجمالي نظام تربيت معلم فني
افت تحصيلي
شيوه ارزشيابي
محصول وبازده نظام
آموزش وپرورش قبل از دبستان
كمبود بودجه اختصاصي آموزش وپرورش
فصل چهارم اشكالات شيوه ارزشيابي
ارزشيابي به صورت مستمر نيست .
ارزشيابي ابراز تكميلي آموزش نيست .
معلمان از شيوهاي ارزشيابي وروشهايي كه از آنها اطلاع كافي ندارند.
معياري براي ارزشيابي روش كار معلم منظور شده است.
فصل چهارم مباني تعليم و تربيت اسلامي
مبناي فطرت
مبناي كرامت ذاتي انسان
مبناي اختيار و آزادي
مبناي مسئوليت انسان
مبناي ابعاد وجودي انسان
فصل چهارم مباني تعليم و تربيت اسلامي
مبناي اجتماعي بودن انسان
مبناي برابري همه افراد بشردر آفرينش
مبناي تقدم رحمت و محبت
مبناي ضرورت توام ساختن علم با عمل
مبناي فضيلت علم
فصل چهارم اهداف كلي تعليم و تربيت اسلامي
1-اعتقادي و اخلاقي
2-اجتماعی
3-اقتصادی
4-سياسي و نظامي 5-پرورشی
6-فرهنگی هنر
7-علمی و آموزشی
فصل چهارم اصول حاكم بر نظام آموزش و پرورش
1- كليات (18 اصل )
2- برنامه ريزي ، محتوا و روشها (16 اصل ) 3- معلم (10 اصل )
4- دانش آموز (7 اصل )
5- مديريت ، مشاركت ، هماهنگي و ارتباط با ساير نهادها وموسسات (15 اصل )
فصل چهارم ساختار نظام آموزش و پرورش
1– دوره آموزش عمومي به مدت نه سال
2 – دوره آموزش و پرورش فراگير كاربردي – علمي
فصل چهارم مراحل دوره آموزش و پرورش عمومي
الف ) مرحله آموزش و پرورش اساس به مدت دو سال
ب ) مرحله آموزش و پرورش اركان به مدت پنج سال
ج ) مرحله آموزش و پرورش ارشاد به مدت دوسال
فصل چهارم شاخه هاي فعاليت آموزشي دوره فراگير كاربردي علمي
1– شاخه متوسطه فراگير
2 – شاخه حرفه آموزي
فصل چهارم دوره فراگير كاربردي (شاخه متوسطه فراگير)
طول مدت آموزش تمام وقت ،معدل سه سال است که دانش آموز بر حسب تواناييهاي تحصيلي ،علاقه ، استعداد ، نياز و امكانات منطقه ادامه تحصيل مي دهد و مي تواند ديپلم گرايش مربوطه را بگيرد .
فصل چهارم دوره فراگيركاربردي( شاخه حرفه آموزي)
اين دوره چهار سطح مهارت دارد. در دوره هاي تمام وقت گواهينامه هر سطح مهارت يك سال طول مي كشد با گذراندن دروس عمومي ديپلم عمومي و با گذراندن دروس گرايش اصلي ديپلم مربوطه را دريافت مي كنند .
فصل چهارم مسيرهاي دارندگان گواهينامه مهارت حرفه اي
ادامه تحصيل در موسسات آموزش عالي و دانشگاهها
تكميل حرفه آموزي و اخذ گواهينامه مهارت در شاخه حرفه آموزي
اشتغال به كارهاي متناسب با گرايش تحصيلي و حرفه اي
تركيبي ازهمه يا بعضي از مسيرهاي فوق
فصل چهارم خلاصه فصل
بررسی اوضاع و احوال نظام اجتماعي كشور در قرن 12 و اوايل 13
رشد و توسعه سواد رواج و گسترش دانشها و تاسيس و راه اندازي مدرسه دارالفنون به دست اميركبير
آموزش و پرورش قبل و بعد از انقلاب و اهداف و ويژگيهاي آنها
فصل پنجم
تاثير تمدن اسلام در علوم بيگانه
فصل پنجم اهداف کلی
آشنايي دانشجویان با :
انگيزه مسلمانام براي كسب علم ودانش
شكوفايي علمي فلسفي، طبي،نجوم ورياضي مسلمانان در قرون وسطي
آداب معلم و شاگرد وكتابخانه هاي اسلامي وآموزش و پرورش زنان در اسلام
فصل پنجم اهداف رفتاري
پس از مطالعه این فصل باید بتوانید:
انگيزه مسلمانان براي كسب علم ودانش را بیان نمایید.
علل ركودفكري اروپاييان را در قرون وسطي نام ببرید.
اصطلاح حكمت را توضيح دهید.
جامع ترين اثر جامي رانام ببريد.
لقب وآثار فلسفي ابن سينارابيان كنيد.
فصل پنجم اهداف رفتاري
مكتب مشا را توضيح دهيد.
محتب اشراق راشرح دهيد.
حكمت متعاليه راتوضيح دهيد.
مشهورترين ابتكارات مسلمانان رادر طب بيان كنيد.
مشهورترين دانشمندان مسلمان در علم نجوم رانام ببريد.
موسس رصدخانه مراغه را نام ببرید.
فصل پنجم فلسفه در اسلام
از اوايل قرن ششم قبل از ميلاد افكارفلسفي در چهارنقطه جهان : هند ،يونان ، چين و ايران شروع شد.
مسلمانان فلسفه را از يونانيان اخذنمودند و آن را حكمت ناميدند.
فيلسوف از نظر مسلمانان:
با حكمت يوناني خصوصا الهيات ، منطقيات ،طبيعيات و خلقيات آشنا باشد.
با شيوه ارسطو و نوشته هاي او آشنا شده، فيثاغورث و افلاطونيان را بشناسد.
فصل پنجم كندي
يعقوب بن اسحق كندي از فلاسفه اسلامي كه به فيلسوف العرب مشهور بود در سال 185هجري در كوفه متولد شد ،265جلد كتاب و رساله نوشت كه بسياري به زبانهاي اروپايي ترجمه شده است .
كندي فلسفه ، طب ،حساب ،منطق ،هندسه ونجوم را مي دانست .
فلسفه را علم به حقايق اشيا به اندازه توانايي انسان ، مي دانست .
فصل پنجم فارابي
فصل پنجم فارابي
ابونصر فارابي ملقب به معلم ثاني از بزرگترين فيلسوف مسلمان است .
آثار فارابي :احصاءالعلوم
بسياري از كتب و رسالات او به لاتين ترجمه شده است .
فصل پنجم ابن سينا
فصل پنجم ابن سينا
ابوعلي حسين بن عبدالله مشهور به شيخ الرئيس نام اودرعلم ، فلسفه ، طب ، تشريح و داروسازي معروفيت داشت .او افكار فلسفي خود رابااصول وحي اسلامي مطابقت داد وبراي نزديك كردن فلسفه يوناني با دين اسلام تلاش كرد. كتب فلسفي ابن سینا ،شفا و اشارات نام دارند.
فصل پنجم سهروردي
شهاب الدين يحيي سهروردي معروف به شيخ اشراق بنيانگذار مكتب فلسفي اشراق است .
مكتب اشراق بر اساس بهره گيري از ذوق و كشف و شهود به ارث رسيده از افلاطون بود.
آثارسهروردی : حكمة الاشراق
فصل پنجم ابن رشد
ابوالوليد بن احمدبن رشداز دانشمندان اسلام در فلسفه وفقه است اودر520 در قرطبه به دنيا آمد.
آثار ابن رشد : بدايةالمجتهد ودر فقه فلسفه ابن رشد نام دارند.
فصل پنجم ملاصدرا
فصل پنجم ملا صدرا
محمد ابراهيم بن يحيي شيرازي قوامي ملقب به صدرالدين و صدرالمتالهين و معروف به صدرا و ملاصدرا از كابر فلاسفه اسلامي وايراني بود.
تفكر فلسفه مشاء (مشائيون ) وفلسفه اشراق(اشراقيون)را باهم تلفيق كردو حكمت متعاليه را به وجود آورد.
فصل پنجم پزشكي در اسلام
در اسلام به بهداشت و سلامت انسان توجه خاصي شده است .
طب النبي (ص )،طب الصادق (ع)،طب الرضا
دانشمندان اسلامي از انديشه هاي پزشكي بقراط و جالينوس بهره هاي فراوان بردند.
از قرن اول هجري شروع به ساخت بيمارستان كردند.
نخستين بيمارستان اسلامي در سال 88هجري در دمشق برپا شد.
بيمارستانها ،آموزشگاههاي تعليم طب بودند .
فصل پنجم مشهورترين ابتكارات مسلمانان در زمينه طب
1- تزريق خون به داخل رگ 2 – ساخت داروي بيهوشي
3 – غذادادن مصنوعي بالوله 4 – دسته بندي داروها
5 – بيمارستان سيار 6 – بازديدروزانه پزشكي
7 – كشف واكسن آبله 8 – تاسيس داروخانه
9 – استفاده ازترياك براي پاك كردن دندان وشستشوي لثه
10- معاينه پزشكي افراد خاص كه كارهاي خاص داشتند
فصل پنجم پزشكي در اسلام (علي طبري)
اولين اثر مسلمانان در طب رساله علي بن سهل رباني طبري است با عنوان فردوس الحكمه
اين كتاب بر نظريه هاي پزشكي يونان وهند استوار است.
وي اولين كسي بود كه بيماري جرب وانگل خارش را كشف كرد .
فصل پنجم پزشكي ايراني (رازي )
فصل پنجم پزشكي در اسلام (رازي )
محمد زكرياي رازي متوفي سال 297هجري است . روش او تجربي بود و داروهاي تازه اي را كشف كرد .
از آثار رازي رازي الحاوي و شامل همه مطالبي است كه از انديشمندان ايراني، يوناني وهندي در پزشكي فراگرفته بود.
از آثار او آبله و سرخك است كه تشخيص اين دوبيماري رامطرح كرد.
فصل پنجم پزشكي ايراني (بوعلي سينا )
بوعلي سينا از بزرگترين پزشكان جهان بود .
مهمترين اثر پزشكي او قانون که مجموعه اي ازعلم طب ، تشريح و داروسازي وداروشناسي وجراحي است .
تا نيمه دوم قرن هفدهم اين كتاب در اروپا چاپ و منتشر مي شد و جزءكتب درسي بود.
فصل پنجم ستارهشناسي يا هيئت در اسلام
عواملي كه باعث شد مسلمانان اخترشناسي تحقيق كنند :
وجود آيات قران وتشويق به دقت به آسمان زمين وخورشيد و ماه
بروز حوادثي از قبيل خسوف و كسوف
حس كنجكاوي بشر براي شناسايي آنچه در دوروبرشان است
فصل پنجم نجوم يا هيئت در اسلام (فزاري )
محمدبن ابراهيم فرازي از منجمان صاحب نام بود او سطرلاب را ساخت و آلت اختصاصي نجومي اسلامي راپيداكرد .
محمد وپدرش قسمتي از مجموعه نجومي هند سيدهانتا به دستورمنصوربه عربي برگرداندند.
فصل پنجم نجوم يا هيئت در اسلام (ابومعشربلخي )
ابومعشربلخي حكيم ومنجم ايراني درقرن سوم هجري بود.
ابومعشردرنجوم ورياضي تاليفات فراواني داردكه اغلب دركتابخانه هاي اروپانگهداري مي شود.
آثار: هزارات كه اوضاع نجومي هزارسال راتصنيف مي كند.
در مجموعه زيجاني اوحركات سيارات محاسبه شده بود.
اروپائيان قوانين جزر ومدرااركتابهاي اوآموختند.
فصل پنجم نجوم يا هيئت در اسلام (بتاني )
ابوعبدالله بتاني متوفي سال 317در علم نجوم ميان مسلمين حائزاهميت بودمانند بطلميوس در ميان يونانيان .
اودر تحقيقات خويش 365روزو5ساعت و 46دقيقه و24ثانيه بودن سال خورشيدي رامبرهن كرد.
امكان گرفتگي كامل خورشيدراثابت كرد واندازه ميل منطقه البروج راتعيين كرد.
فصل پنجم نجوم يا هيئت در اسلام (علي بن يونس )
علي بن يونس متوقي سال 399از بزرگان علم نچوم در قرن چهارم بود.
وي منجم دربار الحاكم بامرالله ،پادشاه فاطمي مصربود.
وي زيج بزرگ حاكمي راكه يكي ازكاملترين جداول فلكي دراسلام است تهيه كرد .
فصل پنجم نجوم يا هيئت در اسلام (زرقالي )
زيجهاي زرقالي به زبان لاتين ترجمه شده است. از ابتكارات او اندازه گيري خسوف و تعيين مدت آن بود .
وي موفق شداسطرلابي بسازد كه فاصله بين منظومه شمسي وستارگان وفاصله ميان زمين و ماه را تعيين كند.
فصل پنجم روابط استادان و شاگردان و وظايف آنها
شاگرد به استاد خودوفاداروحق شناس بود داستاد نيز به شاگرد مستعد و جدي علاقه زيادي داشتند.
از مطالب ارزشمندرابطه استاد و شاگرد و آداب عالم و متعلم درقرآن مجيد وسنت نبوي (ص)اشاره شده است
در باب آداب علم و متعلم عبدالله بن مقفع در كتاب الادب الصغير اشاره كرده است .
ابوالحسن ماوردي در كتاب ادب الدنيا والدين
فصل پنجم آداب معلم و شاگرد
1 - اخلاص در نيت
2 – توام ساختن علم و عمل
3 – توكل به خدا
4 – حسن خلق
5 – عمل به وظايف ديني
فصل پنجم آداب و وظايف معلم
1 – آشنا ساختن حقايق آيين اسلام
2– حقظ حيثيت و شئون علم و دانش
3– دقت در رفتار وگفتارورعايت ادب
4 – دريغ نكردن از تعليم علم ودانش
5 – عمل به قول و گفتار
6– گسترش شوق به علم و دانش
فصل پنجم آداب و وظايف معلم
7 – مهربان بودن باشاگردان وپرهيز ازاهانت
8 – تعليم مطالب علمي متناسب با استعداد وظرفيت شاگرد
9 – رعايت مساوات درتمام زمينه ها بين شاگردان
10– شهامت در اظهار حق و اعتراف به نارساييها و ناداني خود وتلاش در رفع آن
11 – ختم جلسه درس با دعا
فصل پنجم آداب شاگرد
1 – استاد را پدرروحاني خود دانستن وتجليل ازعلم ودانش
2 – پالايش دل از ناپاكيها وآلودگيها
3 – تواضع و فروتني مقابل استاد
4 – مراقبت حركات و رفتاردرمحضر استاد
5 – سرمشق قراردادن استادمانندرهبرومقتدا
فصل پنجم آداب شاگرد
6 – علم رابراي طلب رياست وامورمالي تحصيل نكردن
7 – دعا كردن معلم پس ازنمازوعبادت
8 – جفت كردن كفشهاي استاد ، حركت با فاصله در پشت سر ايشان
9 – سخت كوشي و پيگيري در يادگيري
10- كاوش و جستجودر فراگيري علم ودانش ازافراد معتمد
فصل پنجم كتابخانه اسلامي
نخستين كتابخانه عمومي دربغداد درزمان هارون الرشيد بنيانگذاري شد ومامون آن راتكميل كرد به نام بيت الحكمه
در آن زمان كتابها دست نوشته بود و مسلمانان صاحب بهترين و مجهزترين كتابخانه ها بودند
كتابخانه هاي معروف: كتابخانه موصل ،كتابخانه قرطبه در اسپانيا
كتابخانه ها تحت شرايط خاصي كتاب به امانت میدادند.
فصل پنجم آموزش و پرورش زنان در اسلام
اسلام هرگز دانش را در انحصار مردان نمي داند بلكه بانوان را به فراگيري دانش دعوت مي كند.
پيامبر اسلام زنان مهاجر و انصار رابه آموزش قرآن ، خواندن ونوشتن وفراگيري معارف تشويق مي نمودند.
زنان در بسياري ازفعاليتهاي علمي،ادبي، ديني و سياسي شركت فعال داشتند
فصل پنجم آثار بانو نصرت امين دختر امين التجار
1 – تفسير مخزن العرفان 2 – روش خوشبختي
3 – مخزن الثالي 4 – سيروسلوك
5 – اخلاق 6 – معاد
7 –شرح حديث اربعين 8 - ورادات قلبيه
خلاصه فصل
عوامل رشد وگسترش دين مبين اسلام
انگيزه هاي مسلمانان در كسب علم ودانش
فلسفه در اسلام وافكارفيلسوفان مسلمان
دلايل توجه و اهميت مسلمانان به بهداشت ودانشمندان اسلامي درعرصه طب
نجوم يا هيئت در اسلام و علل گرايش مسلمانا به آن
روابط استادو دانشجو و آداب و وظايف آنان
فصل ششم
آراي تربيتي دانشمندان اسلامي
فصل ششم هدف کلی
آشنايي با نظرها وانديشه هاي تربيتي ، برنامه هاي تحصيلي و روشهاي تعليم وتربيت تعدادي از بزرگان مانند بوعلي سينا و غزالي و......
فصل ششم اهداف رفتاري
هدف از آموزش كودك از ديدگاه ابن سينا بيان كنيد.
توصيه هاي ابن سينا براي نيل به اهداف آموزش كودك را بگوييد.
شش نوع تعليم را ازنظر ابن سينا نام ببريد.
روش تعليم وتربيت كيكاوس بن اسكندررابگوييد.
عقايد تعليم وتربيت غزالي را توضيح دهيد.
سه مرحله تربيتي غزالي را بيان كنيد.
فصل ششم اهداف رفتاري
روش آموزشي خواجه عبدالله انصاري رابيان كنيد.
نظريه هاي تربيتي سعدي را بيان كنيد.
وظايف معلم وشاگردان از ديدگاه شهيد ثاني را بيان كنيد.
هدف از تعليم وتربيت راازديدگاه اقبال لاهوري بيان كنيد.
عقايد شهيد مطهري رادرامرتربيت بيان كنيد.
علم و عقل راازديدگاه استادمطهري توضيح دهيد.
فصل ششم انديشه هاي تربيتي (ابن سينا)
اولين دانشمندي كه با صراحت در موردتعليم و تربيت نظر داده است .
تاليفات او اغلب به زبان عربي است فقط دانشنامه علايي به فارسي نگاشته شده است .
نظريه هاي تربيتي ابن سينا در رساله تدابيرالمنازل و كتابهاي قانون و شفا نوشته شده است .
فصل ششم هدف از آموزش كودك از نظر ابن سينا
1 – ايمان
2 – اخلاق نيكو
3 – تندرستي
4 – سواد
5 – هنروپيشه
فصل ششم انواع تعليم از نظر ابن سينا
1 – تعليم ذهني
2 – تعليم صناعي
3 – تعليم تلقيني
4 – تعليم تاديبي
5 – تعليم تقليدي
6 – تعليم تنبيهي
فصل ششم انديشه هاي تربيتي( كيكاوس بن اسكندر)
كيكاوس بن اسكندر مقلب به عنصرالمعالي در سال 412 متولد شد و در 63 سالگي تجربيات خود رابراي فرزندش گيلانشاه با عنوان قابوسنامه نگاشت . اين كتاب 44 باب دارد و بيشتر نظريه هاي تربيتي دربابهاي :
1- باب 6 در افزوني هنر و فروتني
2 – باب 27 در پرورش فرزند
3 - باب 31 در جستن دانش
فصل ششم هدف از آموزش و پرورش از نظركيكاوس بن اسكندر
1 – كودك رابايد براي زندگي شايسته اصل وتبار خانوادگي آماده ساخت .
2 – كودك خدارابشناسدو بتواند وظايف ديني خود را انجام دهد.
3 - با توسل به راستگويي ، فروتني ، نيكي كردن ، حق شناسي اخلاق نيكو كسب نمايد.
4 – كودك به كسب دانش و هنر بپردازد.
فصل ششم راه هاي رسيدن به اهداف از نظر كيكاوس بن اسكندر
1 – طبيعت و سرشت و استعداد والدين به كودك انتقال يابد
2 – بايد به فرزند نام نيكو قرارداد.
3 – براي فرزند بايد دايه اي مهربان برگزيد .
4 – اگرفرزند دختر بود بايد دايه اش ضمن آرام بودن بااصول پرورش آشنا باشد .
فصل ششم روشهاي تعليم و تربيت از نظر كيكاوس بن اسكندر
1 – معلم بايد با هيبت باشد .
2 – معلم بايد كودك رادر صورت تنبلي تنبيه كند
3 – وقتي معلم طفل را تنبيه مي كند پدر نبايد. شفقت نشان بدهد.
4 – كودك بايد به آنچه مي آموزد عمل كند.
فصل ششم انديشه هاي تربيتي امام محمدغزالي
ابوحامد محمد غزالي در سال 450هجري متولد شد.
تاليفات : كيمياي سعادت – و نصيحت الملوك كه نظريه هاي تربيتي ايشان است.
در سال 484 مدس در نظاميه بغداد بود.
در سال 505 در شهر طوس وفات يافت.
فصل ششم عقايد غزالي در زمينه تعليم و تربيت
1- دل كودك پاك چون گوهر نفيس است ،هر تخم كه افكنده شود در آن برويد.
2 – تربيت شبيه زراعت میماند كه تمايلات بد چون علف هرزازكشت زاركودك خارج مي شود.
3 - حق تقليد را دركودكان قوي مي داند.
4 - زني كه طفل شير مي دهد بايد صالح باشد.
5 – آموزش آداب خوردن
فصل ششم آموزش و پرورش از نظر غزالي
1 – كودك به سعادت دين ودنيا نايل مي شود .
2 – طفل از آتش دوزخ در امان ماند وخشنودي خداوبهشت راكسب نمايد .
3 – اخلاق خودرامهذب و نفس اماره رامطيع وتابع شريعت نبوي احيا سازد.
فصل ششم مراحل تربيت كودك از نظر غزالي
1 – وقتي كودك به سن 7 سالگي رسيد وی را به طهارت و خواندن نماز ترغيب كرد.
2 – در سن 10سالگي اگرمرتكب تقصيري شد، بايد تنبيه شود و دروغ و دزدي و حرام خواري بايد زشت وناپسند جلوه شود.
3 – در سن بلوغ لازم است باتدابير اورا ازعلل واسرارآدابي كه به وي آموخته اند آگاه سازند.
فصل ششم روشهاي تربيت از نظر غزالي
1 – تشويق و ترغيب
2 – تلقين
3 – دور نگهداشتن كودك از همنشيني با افراد ناباب
4 – عمل به هرچه كه كودك مي آموزد.
5 – معلم باترساندن بايدكودك راتاديب كند.
6 – رفتار باكودك با مهرباني وگشاده رويي
7 – عادت دادن به سادگي در لباس و خوراك و...
انديشه ها و تفكرات خواجه نصيرالدين طوسي در فصل ششم. خصوص تعليم و تربيت
1 – اهميت وارزش براي تربيت اخلاقي كودك واهميت به محيط پرورشي طفل
2 – عمل تربيت در دوران كودكي را سهل و آسان مي دانست وطفل راشبيه شاخه تر و نازك درخت مي دانست كه راست كردن آن سهل است.
راه هاي رسيدن به هدف از نظر خواجه فصل ششم نصيرالدين طوسي
1 – نام نيكو براي كودك دادن
2 – دايه فرزنداحمق وعليل نباشد.
3 – پس از بازستاني از شير به پرورش اخلاقي او برسند.
4 – عادت دادن كودك به سختي
5 – كودك راطوري تربيت كرد كه فضايل رادوست بدارد و از رذايل دوري كند.
روشهاي آموزش و پرورش از نظر
فصل ششم خواجه نصيرالدين طوسي
1 – معلم بايد طبيعت كودك رابشناسد.
2 – شاگرد بايد راه تكرارو تكررهاي متواتردرس راملكه ذهن نمايد.
3 – شاگرد بايد با به كارگيري حافظه درس رافراگيرد.
4 – كودك همنشينهاي مناسب انتخاب كند.
5 – هنگام ممارست درفن وهنربايد ورزش كند.
فصل ششم انديشه هاي تربيتي(سعدي )
سعدي در سال 610 هحري در شيراز متولد شد
آثار : گلستان ، بوستان
بوستان: مثنوي اخلاقي واجتماعي وتربيتي اوست وآن را در سال 655هجري به نظم در آورد وشامل5000 بيت است .
گلستان : در سال 656هجري نگارش شد و شامل حكايات آموزنده همراه بااشعار نغز است .
فصل ششم نظريه هاي تربيتي سعدي
1 – خيروشر را دروجودآدمي توام مي داند و انسان بايد با عقل وخرد خود برنيروهاي اهريمني مسلط شود.
2 – به وراثت عقيده داشت كه هركس از نياكان خود استعداد وهوش يا...رابه ارث مي برد.
3 – همنشيني باديگران دراخلاق،رفتاربسيارموثراست.
4 – به تهذيب اخلاق وتربيت انسان دركودكي اعتقاد داشت.
سعدي
فصل ششم روشهاي تعليم وتربيت از نظر سعدي
1 – براي درك و فهم مطالب بايد حواس رابه درستي جمع كرد.
2 – معلم نبايد هميشه سخت گيري كند.
3 – در موقعيتهاي يادگيري بيم و اميد بايد وسيله پرورش باشد.
4 – كودك نبايد در ناز ونعمت بار آيد.
5 – پدر بايدنيازهاي معقول كودك رابرآورده كند.
فصل ششم روشهاي تعليم وتربيت از نظر سعدي
6 – طفل بايد از رفيق بد و ناباب دور بماند.
7 – بهترين شيوه راتشويق در تربيت مي داند نه تنبيه و تهديد.
8 – كسب تحصيلات نظري اگر توام با عمل نباشد مفيد نيست .
9 – پرسش كردن و كنجكاوبودن وسيله كسب بينش قرارگيرد.
10- بايد ذوق وميل شنونده رارعايت كرد تا مستمع خوبي شود.
فصل ششم انديشه هاي تربيتي (اوحدي مراغه اي )
اوحدي درسال 672 هجري در مراغه به دنيا آمد.
آثار او : جام جم كه مجموعه اي ازاشعاراخلاقي ،عرفاني ،اجتماعي ونظراتي در زمينه تعليم وتربيت
منظور ازتحصيل كاركردن وداناشدن وكوشش در بهتركردن آنچه هست ومعرفت نفس را اولين علم میدانست .
برنامه تحصيل را دين ،اخلاق، پيشه ، خواندن و نوشتن مي دانست .
فصل ششم روشهاي تربيتي از نظر اوحدي
1 – نبايد كودك در ناز ونعمت بار آيد.
2 – پدر نبايد با فرزند خود از كلمات زشت وناپسند استفاده كند.
3 – پدر بايد فرزندرااز مصاحبت با بدان دورسازد.
4 – پدر يامربي نبايد از تنبيه فرزند مضايقه نمايد.
5 – معلم بايستي ديگران راازمعلومات خودمستفيض نمايد.
فصل ششم انديشه هاي تربيتي ( جامي )
ملاعبدالرحمان جامي درسال 817هجري متولد شداونظريات تربيتي خودرادركتابهاي بهارستان وهفت اورنگ آورده است .
سعادت را در پنج چيز مي داند: صحت بدن ،ايمني ،وسعت رزق ،رفيق شفيق، فراغت
اوقات شبانه روزرا سه قسمت میدانست : قسمتي صرف تحصيل ، آنچه آموخته شده ، حشرو نشربا دانشمندان
فصل ششم برنامه تحصيل علم به عقيده جامي
1 – قرائت قرآن وحفظ آن
2 – حسن خط
3 – هنر
4 – علم لازم وضروري
فصل ششم روشهاي تعليم و تربيت از نظر جامي
1 – مهمترين طريق ياگيري حفظ كردن است ازراه تكرارو تمرين
2 – تنبيه آثارنيكويي داشته اما فرزندبادرست عمل كردن ، مستحق تنبيه نشود
3 – مطالعه كتاب در جواني وسالمندي
4- تعليم وتربيت درخردسالي بسيارمعني دار پايدار است
5 –عمل كردن به آموخته ها و دانسته ها
6 – اهميت به همنشيني ومجالست
فصل ششم انديشه هاي تربيتي ( شهيد ثاني )
زين الدين علي بن احمدعاملي جبلي معروف به شهيد ثاني
آثارشهید ثانی :
1-آداب تعليم وتعلم در اسلام
2 – آداب ووظايف معلم وشاگرد براي سامان بخشيدن به روابط استاد ،معلم،مربي با شاگرد ومتعلم وطلبه و نشان دادن روابط دانشجو با استاد و وظايف شخصي استاد
معلم واهل علم در گفتار وكردارشان سرمشق والگوي مردمند.
فصل ششم انديشه هاي تربيتي (ملا محمد باقر مجلسي )
ملامحمدباقرمجلسي در سال 1037 متولد شد .
كتاب حليه المتقين رايج ترين كتاب وي به فارسي است.
كتاب عين الحياة نمونه برجسته كتاب اخلاقي ومذهبي است .
غرض از تحصيل علم جستجوي رضاي حق تعالي باشد .
روش تعليم و تربيت : نبايد به طفل تكاليف دشواردادو تندي كرد.
فصل ششم انديشه هاي تربيتي (ملا احمد نراقي )
ملااحمدنراقي درسال 1185 در نراق متولد شد .
نظرات تعليم وتربيت خودرادركتاب معراج السعاده بيان كرده است كه داراي 4 باب بود.
1 – حالات نفس و منفعت فضايل اخلاق ومضرات رذايل
2 – سبب انحراف از طريق پسنديده
3 – محافظت اخلاق حميده
4 – انواع اخلاق وشرافت فضايل
فصل ششم انواع طلبه ازنظرملااحمدنراقي به نقل ازامام صادق
1 – كساني كه علم ودانش رابه منظورتمسخرمردم فرا مي گيرند .
2 – كساني كه علم راباهدف مجهزشدن به خدعه ونيرنگ كسب مي كنندوبه دنبال دغل بازي اند.
3 – كساني كه علم ودانش رابه منظور كسب بصيرت وبينش دردين وتقويت عقل وتفكر وانديشه ونيل به يقين دنبال مي كنند اينان درستكارانند .
انديشه هاي تربيتي (اقبال لاهوري )
فصل ششم انديشه هاي تربيتي (اقبال لاهوري )
محمداقبال درسال 1252 شمسي متولد شد. ازفيلسوفان نامي ومتفكرمشرق بوداوتمام مراحل علمي شرقي و غربي راطي كردودر دانشگاه كمبريج درجه استادي گرفت .
وي در تبيين آراي تربيتي خودازتعاليم اسلامي بهره جست.
زبان شيرين فارسي راوسيله ابراز انديشه وتبليغ مرام خويش قرارداد.
فصل ششم اهميت علم از نظر اقبال لاهوري
1 – كسي كه بايادخداعلم بياموزد مانندعبادت خداونداست .
2 – كسي كه در طلب علم است انگار مدح وثناي خداراكرده .
3 - كسي كه درطلب علم مباحثه مي كندانگارخداراستايش نموده است.
4 – كسي كه در نشردانش است انگا رصدقه داده است .
5 – كسي كه تعليم و تربيت مي كند،انگارباخلوص عقيده خداراپرستش كرده است.
فصل ششم انسان ازنظراقبال لاهوري
انسان از ديدگاه اسلام بررفيع ترين قله هاي وجود قراردارد .
انسان داراي ويژگيهايي است كه ازصفات خاص خدابه حساب مي آيند وشخصيت وفرديت انسان راهيچ يك ازمخلوقات خدا ندارند.
همه وجود كائنات وهمه جريانات كيهان براي به وجودآوردن انسان و انسان كامل که همان پيامبراسلام می باشد، بوده است .
فصل ششم تعليم و تربيت از نظر اقبال لاهوري
1 – بوسيله تعلیم و تربیت است كه هرملتي با آن به بيداري ضميريا خود آگاهي میرسند.
2 – ابزار پيشرفت وتكامل خودآگاهي افراد ،كه يك ملت را تشكيل مي دهند فراهم مي كند.
3 – عاملي براي پروراندن نسلهاي جديد
4 – وسيله اي كه افرادجامعه رادر تحقق وظايف تجهيزميكند.
5 – ابزاري كه انسان با آن فرهنگ و ميراث فكري خود رابه نسلهاي جديد منتقل مي كند.
هدف ازتعليم وتربيت ازنظر اقبال لاهوري
دانستن وشناختن
خرسندي
به وجود آوردن مردان و زناني كه شايستگي دارند وظايف خودرا در خور مقام و شان انسان است انجام دهند.
برنامه از نظر اقبال لاهوري
اقبال مي گويد بايد به شاگردان معلومات معتدل و فشرده آموخت كه به يكديگرمرتبط باشد .
انسان نمي تواندبا مجموعه اي ازاطلاعات غيرمرتبط زندگي كند.
تعليم وتربيت بايد وضعي ايجاد كندكه دانش -آموزدورنماي وسيعي ازعلم ومعرفت رادرنظربگيرد.
اولويت اخلاق از نظر اقبال لاهوري
وحدت فكربدون وحدت اخلاق ناقص وخام است وبايد درابتدا پايه اخلاق كودك رااستحكام بخشيد.
براساس تعاليم اسلامي اهميت رفتارپسنديده ازهرچيز مهمتراست و از ماموريتهاي پيامبرهمانا تزكيه است يعني پاك ساختن زندگي انسان از آلودگيها
اخلاق آرماني را اخلاق پيامبرمي داند .
انديشه هاي تربيتي شهيد مطهري
علامه شيخ مرتضي مطهري در 1298شمسي در فريمان به دنيا آمد.
وي تنها متخصص حكمت وفلسفه مشاء بود و به كتب بوعلي سينا تسلط كامل داشت .
آثار وي : تعليم وتربيت در اسلام
انديشه هاي تربيتي شهيد مطهري
تربيت از نظر شهيد مطهري
تربيت ، عبارت است از پرورش دادن يعني به فعليت در آوردن استعدادهاي دروني
پرورش وتربيت انسان تعادلي ميان همه استعدادهاي طبيعي اووجودداشته باشد و آنطور نباشدكه استعدادي پرورش يابد و استعدادديگري فراموش شود.
ابعاد روح بشر از نظر شهيد مطهري
1 – استعدادعقلي
2 – استعداداخلاقي
3 – بعدهنري وذ وقي
4 – بعد ديني
5 – استعداد و خلاقيت
علم و عقل از نظر شهيد مطهري
از صفات بارز عقل تميز دادن وجدا كردن وآينده را به حساب آوردن است يعني به عواقب و نتيجه نهايي كار فكر كردن
علم همان آموزش دادن است .تعليم يعني ياد دادن، مغز متعلم انباري است مه معلومات را آن ريخته میشود ومعلم بايد نيروي فكري متعلم راپرورش دهد .
عقل و علم بايد بايكديگر توام باشند.
علما از نظر شهيد مطهري
1 – برخي مانند مورچه هستند كه از بيرون دانه مي آورند و انبارمي كنندو مثل ضبط صوت عمل مي كنند.
2 – برخي مانند كرم ابريشم هستند از لعاب خود مي تنند و از درون استخراج مي كنند و از بيرون چيزي كسب نمي كنند.
3 – برخي علماي واقعي هستند مانند زنبورعسل هستند كه شيره گلها را از خارج مي مكند و از آن عسل درست مي كنند.
متعلم از نظر شهيد مطهري
بايد به متعلم روح علمي داد بايد شاگرد روح حقيقت - جويي پيداكند.
تربيت متعلم بايدبراي شكوفا كردن روح اوباشدروح متعلم دركودكي حالت انعطافي دارد وهر چه بزرگترمیشود انعطاف آن كمترمي گردد.
استاد يا معلم بايد بكوشد كه رشدفكري يعني قوه تجزيه وتحليل به دانش آموزبدهد ونبايد تعصب غرور داشته باشد.
روش تربيت از نظر شهيد مطهري
درتربيت به تشويق وتنبيه تاكيد مي كند كودك بايد آگاه باشد كه علت تشويق وتنبيه اش چيست .
بسياري از بيماريهاي رواني اطفال براثرترساندن ياكتك زدن ها وارعابهاي بيجا پيدا مي شود.
ترس وتهديد درانسان عامل تربيت نيستندو نميتوان ازطريق آن استعدادها راپرورش داد.
انسان ازنظر شهيد مطهري
خداوند در خلقت و آفرينش انسان را مكرم قرارداده است يعني كرامت و شرافت و بزرگواري رادرسرشت و آفرينش انسان قرارداده است .
انسان اسلام جامع است ،مكتب تربيتي انسان مكتبي است كه هدف آن بيرون ازخودانسان نيست يعني براساس به كمال رساندن انسان است .
انواع استعدادهاي انسان از نظر شهيد مطهري
استعدادهايي كه با جانداران ديگر در آن شريك است .
استعدادهايي كه به خود انسان اختصاص دارد .
خلاصه فصل
انديشه هاي تربيتي ابن سينا درزمينه تعليم وتربيت
عقايد و افكارتربيتي، كيكاوس بن اسكندر، امام محمدغزالي، خواجه نصيرالدين طوسي، سعدي، اوحي و جامي را درباره اهداف برنامه سازمان و روش معلم وشاگرد بررسي شد.
نظريه ها، انديشه ها و عقايد، محمدباقر مجلسي، ملااحمدنراقي ،علامه اقبال لاهوري و استادشهيدمطهري مطرح گردید.
بسم الله الرحمن الرحیم