اپیدمیولوژی سرطان
تعریف سرطان:
Unrestricted cell Proliferation
Growth without appropriate signal
Escaped from Programmed cell death
Altered interaction between cell and environment
Evasion of immune mediated eradication
Invasion into normal tissue
مکانیزم سرطان
Cancer is a disease of nucleolus
It is associated with change in genetic material
Proto-oncogene
Tumor- Suppressor Genes
DNA repair Gene
This changes are genetic or epigenetic
حقایقی در باره سرطان
Cancer is a leading cause of death worldwide: it accounted for 7.4 million deaths (around 13% of all deaths) in 2004.
Lung, stomach, liver, colon and breast cancer cause the most cancer deaths each year.
The most frequent types of cancer differ between men and women.
More than 30% of cancer deaths can be prevented.
حقایقی در باره سرطان
Tobacco use is the single most important risk factor for cancer.
Cancer arises from a change in one single cell. The change may be started by external agents and inherited genetic factors.
Deaths from cancer worldwide are projected to continue rising, with an estimated 12 million deaths in 2030.
Global burden of cancer
Cancer is a leading cause of death worldwide. The disease accounted for 7.4 million deaths (or around 13% of all deaths worldwide) in 2004. The main types of cancer leading to overall cancer mortality each year are:
lung (1.3 million deaths/year)
stomach (803 000 deaths)
colorectal (639 000 deaths)
liver (610 000 deaths)
breast (519 000 deaths).
بار ناشی از سرطان
More than 70% of all cancer deaths occurred in low- and middle-income countries.
The most frequent types of cancer worldwide (in order of the number of global deaths) are:
Among men - lung, stomach, liver, colorectal, oesophagus and prostate
Among women - breast, lung, stomach, colorectal and cervical.
پیشگیری و کنترل سرطان
کنترل سرطان بر پایه چهار اصل انجام می گیرد :
پیشگیری
تشخیص به موقع
درمان موثر
درمان تسکینی و مراقبتهای نگهدارنده
سرطان در ایران
30 درصد سرطانها قابل پیشگیری اند
30 درصد سرطانها در صورت تشخیص زودرس قابل درمان هستند
بقیه سرطانها با پی گیری و مراقبت، کیفیت زندگی قابل ارتقا است .
عوامل خطر ساز سرطان
افزایش سن: به ویژه بالای 65 سال
سیگار
نور خورشید
اشعه های یونیزه کننده
مواد شیمیایی خاص: مانند موادی که در رنگرزی، نقاشی و ساختمان سازی بکار می روند.
عوامل خطر ساز سرطان
تغذیه بد، کم تحرکی و چاقی
بعضی ویروس ها و باکتری ها: مانند ویروس هپاتیت B
هورمون ها: مثل استروژن
سابقه فامیلی
مشروبات الکلی
هشت علایم هشدار دهنده ی سرطان شامل:
1- توده غیر طبیعی در سینه یا هر قسمت بدن
2- خون ریزی و ترشحات غیر طبیعی
3- زخمی که بهبود نیابد
4- تغییرات در دفع ادرار
5- سوء هاضمه یا دشواری در بلع غذا
6- تغییرات در خال یا زگیل
7- گرفتگی صدا و سرفه کردن طولانی مدت
8- کاهش وزن بدون توجیه
عوامل خطر مشترك
مؤثر در بيماريهاي عمده غير واگير
چگونه از سرطان پیشگیری کنیم؟
عادت های فردی: مانند سیگار کشیدن، مصرف مشروبات الکلی، برنامه ی غذایی نامطلوب.
عوامل زیست محیطی: مانند وجود مواد شیمیایی در آب آلوده، هوا و ...
خطرات شغلی: تماس بیش از حد با تشعشع اتمی، پرتوهای اشعه ایکس، مواد صنعتی مانند الیاف پنبه نسوز و...
استراژی های کشوری پیشگیری از سرطان
ادغام استراتژیهای پیشگیری برای بیماریهای غیر واگیر
کنترل استعمال دخانیات، الکل، تغذیه ناسالم، فعالیت فیزیکی ناکافی، مسائل جنسـ ی
سیاست کاستن از سرطانهای شغلی و عوامل سرطانزای ناشناخته محیطی
اجتناب از تماس غیر ضروری با نور خورشید در جمعیتهای پر خطر
ادغام درمانگاه های پیشگیری از عوامل خطر در ساختار مراقبتهای اولیه سلامت، مدارس و مشاغل
تشخیص زود رس
آگاه سازی جامعه نسبت به علائم اولیه تومورهایی که شیوع بالایی در جامعه دارند
اطمینان از در دسترس بودن مراکز تشخیصی جهت کشف موارد
از رویکردهای ارزان وموثر جهت جامعه استفاده نمایند تا میزان تشخیص تومورهای قابل تشخیص الویت دار بهبود یابد
غربالگری
در جاهایی که منابع در دسترس است و بروز سرطان سینه و دهانه رحم آن را مقرون به صرفه می سازد ،غربالگری را اجرا نمایند
درمان
از دسترسی به مراکز درمانی و تشخیصی کارآمد اطمینان حاصل نمایند
استاندارد های حداقل وضروری را در سطح ملی ارتقا دهند
دستورالعمل های درمان ،لیست داروهای ضروری و آموزش مداوم را برای مراکز درمانی تهیه نمایند
از درمان بیماران غیر قابل درمان بپرهیزند و در عوض به وی درمان تسکینی ارایه نمایند
درمان تسکینی
مراقبتهای نگهدارنده جامع را ادغام نمایند تا ضمن رفع درد و کنترل علایم روحی و روانی را برقرار نمایند
استانداردهای حداقل را برای درمان درد و درمان تسکینی در سطح ملی ارتقا دهند
از دسترسی به مواد مخدر خصوصا مورفین خوراکی اطمینان یابند
آموزش جهت مراقبین و جامعه را فراهم نمایند
از حد اقل استانداردهای رفع درد و درمان تسکینی که توسط سطوح مختلف مراقبت ارائه می شود اطمینان حاصل نمایند و پوشش این بیماران را از طریق مراکز مراقبتی اولیه و درمان در منزل افزایش دهند
سرطان معده
به نظر مىرسد در بين سرطانها در دنيا سرطان معده دومين عامل مرگ باشد.
حدود ۹۰ درصد سرطانهاى معده از نوع آدنوکارسينوم مىباشند.
اين بيمارى کشندگى زيادى دارد. بهنظر مىرسد دو شکل بافتى اين سرطان (نوع رودهاى و منتشر) از نظر ويژگىهاى اپيدميولوژى تفاوتى با هم دارند.
عوامل خطر
مصرف سيگار و الکل
مصرف نيترات و ترکيبهاى آن
آلودگى غذا (غلات، گوشت، مواد غذائى کنسروشده و صنعتي، ترشىها) و آب بهترکيبهاى نيترات (مانند نيتروزامينها) باعث افزايش خطر سرطان معده مىشود.
غذاهاى نمکسود شده:اين غذاها به احتمال زياد از طريق آسيب به مخاط معده باعث افزايش خطر سرطان معده مىشوند.
استعداد ژنتيک: ابتلاء به سرطان معده در بستگان مبتلايان و افراد داراى گروه خونى A بالاتر از ديگران مىباشد
کاهش اسیدیته معده
جراحی معده در گذشته (برداشتن قسمت انتهای معده)
مصرف دراز مدت داروهایی که ترشح اسید معده را میکاهند (H2 بلوکرها)
ساير عوامل مؤثر:
سابقه پرتودرمانى باعث افزايش خطر سرطان معده مىشود.
مصرف سبزىها و ميوههاى تازه، ويتامينها، بهخصوص ويتامين C و بتاکاروتن، نيز ممکن است مانع ابتلاء به سرطان معده گردد.
به احتمالى افزايش مصرف کربوهيدراتها از طريق کاهش مخاط معده باعث نفوذ مواد سرطانزا و افزايش خطر ابتلاء به سرطان مىگردد.
موضوع ديگر ارتباط بين سرطان معده و عفونت هليکوباکتر پيلورى (Helicobacter pylori) مىباشد که در بسيارى از مقالهها مورد توجه قرار گرفته است.
در مورد قطعيت اين رابطه نمىتوان اظهارنظر کرد. بهنظر مىرسد مصرف زياد نمک بهاضافهٔ عفونت هليکوباکتر پيلورى نقش عمدهاى در ايجاد سرطان معده داشته باشد، ولى اثبات اين امر مستلزم مطالعههاى بيشتر است.
پيشگيرى از سرطان معده
جلوگيرى از دادن مواد مخدر به کودکان براى خواباندن آنها و مقابله با مصرف مواد افيونى بهخصوص شيره
مقابله با مصرف سيگار، الکل، مواد غذائى نمکسود و مانده از راه آموزش بهداشت و وضع قوانين مناسب
تغيير الگوى تغذيه در جهت استفادهٔ بيشتر از ميوهها و سبزىهاى تازه
ممانعت از استفاده از افزودنىهاى غيرمجاز و ترکيبهاى نيترات در مواد غذائى صنعتي
خوددارى از مصرف چاى خيلى داغ و نيز غذاهاى مايع و نيمه مايع (سوپ، آش، تريد آبگوشت) خيلى داغ
سرطان مری
سرطان مری سومین سرطان شایع گوارش و ششمین علت مرگ ناشی از سرطان در جهان می باشد.
بالا بودن میزان بروز این بیماری در بعضی از مناطق جهان احتمال ارتباط بین سرطان مری و عوامل ژنتیکی را مطرح کرده است.
شمال ایران یکی از این مناطق می باشد و در تمام آمارهای گزارش شده از آن بروز سرطان مری در قوم ترکمن بالاتر بوده است.
سرطان مری در افراد بیشتر از ۵۰ سال و در هر دو جنس ایجاد می شود اما در مردان شایعتر است . همچنین شایعترین سرطان دستگاه گوارش در مردان سیگاری، سرطان مری است و تنها روش تشخیص آن آندوسکوپی است.
سرطان مری در ایران در منطقه دشت مغان تا دشت گرگان و به نسبت آن در حاشیه بالایی دریای خزر و در کل مسیر جاده ابریشم بیشتر مشاهده می شود و در حاشیه دریای مازندران به شدت شایع است، تنوع جغرافیایی در شیوع سرطان مری بیش از هر سرطان دیگر دیده میشود، به طوری که این سرطان از شمال ایران تا شمال چین گزارش شده است و به عنوان کمربند سرطان مری نامیده میشود
علل بیماری سرطان مری
مصرف سیگار و الکل
ریفلاکس:
رژیم غذایی: مصرف مواد پیشساز سرطانزا مانند نیتریتها که به ماده سرطان زای نیتروز آمین تبدیل میشوند و به وفور در مواد غذایی مانند سوسیس و کالباس وجود دارند، به شدت خطر ابتلا به انواع سرطان بویژه سرطانهای گوارشی و مری را افزایش میدهند.
مصرف مایعات داغ و سوزاننده:
وراثت و جهشهای ژنتیکی:
سابقه قبلی:
ابتلا به سرطانهای سر و گردن میتواند خطر ایجاد سرطان مری را افزایش دهد.
چاقی: خطر ابتلا را تا چهار برابر افزایش میدهد. محققان حدس میزنند بین چاقی و افزایش ریفلاکس ارتباطی وجود داشته باشد.
بیماریهایی چون آشالازی (اختلال حرکتی عضله مری)، مری بارت، بیماری سلیاک، سندرم هاول- اوانس و سندرم پلومر- وینسون در بالا رفتن خطر درگیری با سرطان مری نقش دارند.
ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) که یک ویروس مولد تومور و سرطان است.
تنگیهای ناشی از تشعشع، سن بالای چهل سال و برخی کمبودهای ویتامینی و کمبود آهن نیز احتمال سرطان مری را افزایش میدهند.
مصرف میوه، سبزی، زیتون، لبنیات کمچرب و ماهی با خطر کمتری برای ابتلا به سرطان مری همراه است.
علایم بیماری سرطان مری
متاسفانه بیمار در ابتدا علامتی ندارد ولی در مراحل پیشرفته دچار:
دیسفاژی (اختلال در بلع) میشود. دشواری بلع زمانی بروز میکند که تقریباً ۷۵٪ قطر طبیعی مری اشغال شده باشد که ابتدا در مورد غذاهای جامد است ولی به تدریج حتی نوشیدن مایعات نیز دشوار میشود.
کاهش وزن، احساس توده و برجستگی در گلو، بلع دردناک و درد انتشار یابنده به سینه یا پشت نیز ممکن است با پیشرفت بیماری دیده شوند. رگورژیتاسیون (بالا آمدن غذای هضمشده بدون زور و فشار) غذای هضم نشده همراه با تنفس بدبو، سکسکه که ممکن است با استفراغ و پنومونی آسپیراتیو (التهاب لایههای ریه) همراه باشد، بیاشتهایی، کاهش وزن، خشونت صدا، خونریزیهای پنهان گوارشی، درد و عفونتهای مکرر ریوی از دیگر علائم این بیماری هستند.
غربالگری سرطان پستان
سرطان پستان شایعترین سرطان در میان زنان می باشد
عوامل خطر :
جنس زن
سن
ژنتیک
سابقه خانوادگی
سابقه فردی سرطان پستان
نژاد
بیوپسی قبلی پستان با گزارش غیر طبیعی
رادیاسیون به قفسه سینه
منارک قبل 12 سالگی و منوپاز بعد 55
نداشتن فرزند
قرص های ضد بارداری
درمان جایگزینی هورمونی
الکل
چاقی
سیگار
راهنمای غربالگری در زنان 40-20
انجام ماهیانه پستان توسط خود فرد (breast self exam)
انجام معاینه بالینی پستان توسط فرد مجرب هر 3 سال
CLINICAL BREAST EXAM
زنان 40 سال به بالا
انجام ماهیانه BSE
انجام سالیانه CBE
انجام سالیانه ماموگرافی
زنان با سابقه فامیلی قوی
انجام ماهیانه BSE
هر 6 ماه انجام CBE
*حداقل دو نفر از فامیل درجه یک مبتلا باشند
*یکی از افراد فامیل به سرطان پستان دوطرفه مبتلا باشد
در موارد زیر به پزشک مراجعه شود
تورم قابل مشاهده
غیر قرینگی واضح
فرورفتگی نوک پستان به داخل
قرمزی ،زخم و پوسته ریزی
ترشح از نوک پستان بغیر از شیر
لمس توده
غربالگری سرطان کولورکتال
عوامل خطر
سابقه فامیلی
سندرم های خانوادگی خاص مثل FAP
قومیت
سابقه قبلی سرطان کولورکتال
بعضی انواع خاص پولیپ
سن بالا
بیماری التهابی روده
رژیم غذایی نامناسب
چاقی
سیگار
الکل
در افراد بالای 50 سال یکی از موارد زیر انجام شود:
انجام سالیانه تست FOBT یا FIT
انجام سیگموئیدوسکوپی هر 5 سال
FOBTسالیانه + سیگموئیدوسکوپی هر 5 سال (ارجح)
باریم انما با کنتراست دوگانه هر 5 سال
کولونوسکوپی هر 10 سال
موارد خاص
شرح حال فامیلی قوی
*ابتلا یکی از بستگان درجه اول (پدر، مادر، خواهر، برادر، فرزند) قبل 60 سالگی
*ابتلا دو خویشا وند درجه اول با هر گروه سنی
انجام کولونوسکوپی هر 5 سال (با شروع از 40 سالگی و یا 10 سال زودتر از جوانترین عضو مبتلای فامیل )
شرح حال شناخته شده بیماری کولورکتال ارثی
انجام مشاوره ژنتیک
انجام سیگموئیدوسکوپی سالیانه از زمان بلوغ
سابقه قبلی کانسر کولون
انجام کولونوسکوپی 1 سال بعد عمل جراحی و سپس هر 3 سال
سابقه داشتن پولیپ آدنوماتوز
انجام کولونوسکوپی 3 سال بعد برداشتن پولیپ و سپس هر 5 سال
سابقه بیماری التهابی روده
انجام کولونوسکوپی و بیوپسی (رد دیسپلازی )هر 2 سال
غربالگری سرطان دهانه رحم
عوامل خطر
سیگار
ایدز
عفونت کلامیدیایی
چاقی
Ocp
حاملگی های متعدد
سابقه فامیلی
وضعیت اجتماعی و اقتصادی پائین
تست پاپ
تمام زنان انجام تست منظم پاپ را سه سال بعد از آغاز فعالیت جنسـ ی شروع نمایند
بعد از سی سالگی زنانی که سه تست طبیعی داشته اند می توانند هر دو یا سه سال تست را تکرار کنند
اما زنانی که ریسک فاکتور هایی مثل ابتلا به ایدز دارند باید تست را هر سال انجام دهند
زنان مسن تر از هفتاد سال که سه تست پاپ آنها طبیعی بوده و در ده سال اخیر تست غیر طبیعی نداشته اند می توانند این تست را دیگر انجام ندهند
غربالگری سرطان پوست
عوامل خطر
تماس بیش از حد با اشعه ماورا بنفش
پوست روشن
جنـ س مذکر
مواد شیمیایی مثل آرسنیک و قطران و زغال سنگ
رادیاسیون
اسکار سوختگی های شدید و پوست مناطق دچار عفونت استخوانی شدید
بیماری های پوستی خاص
ضعف سیستم ایمنی
سیگار
سرطان قبلی پوست
تعداد زیاد خال و یا وجود خال های بزرگ
افراد باید هر ماه بوسیله یک آینه دستی و یک آینه قدی تمام پوست خود را مشاهده کنند و در صورت مشاهده هرگونه ضایعه جدید و یا خال غیر طبیعی به پزشک مراجعه نمایند
خال غیر طبیعی
Asymmetry
Border irregularity
Colour
Diameter
اسلایدهای کلاس درس اقای رسول محمدی کارشناس ارشد اپیدمیولوژی
برای دانشجویان المپیاد حیطه مدیریت نظام سلامت
بسم الله الرحمن الرحیم